Prawo spadkowe

Wedle obowiązującego prawa spadkowego, w przypadku gdy spadkodawca nie pozostawił po sobie testamentu, w momencie otwarcia spadku obowiązują przepisy ustawowe dotyczące dziedziczenia. Zawieranie jakichkolwiek umów przed oraz po śmierci spadkodawcy w tym względzie jest niedopuszczalne. Przepisy Kodeksu cywilnego zakazują zawierania umów o spadek po osobie żyjącej. Umowy takie są nieważne.

Zrzeczenie się dziedziczenia

Art. 1048 Kodeksu cywilnego przewiduje możliwość zawarcia umowy spadkobiercy ustawowego z przyszłym spadkobiercą, dzięki której zrzeka się dziedziczenia po nim.

Aby zrzec się dziedziczenia należy zawrzeć umowę ze spadkodawcą. Musi ona zostać zawarta przed otwarciem spadku, a więc na wypadek śmierci przyszłego spadkodawcy. W polskim prawie jest to jedyny wyjątek od reguły, jaką jest zakaz zawierania umów o spadek po osobie żyjącej.

Forma zawierania umowy dotyczącej zrzeczenia się dziedziczenia

Zawarcie umowy o zrzeczenie się dziedziczenia wymaga obecności notariusza. Zgodnie z przepisami ustawy, umowa taka wymaga bowiem zachowania formy aktu notarialnego. Każda inna forma umowy będzie nieważna.

Podmioty umowy

Umowę może zawrzeć przyszły spadkodawca ze spadkobiercą ustawowym, czyli każda osoba należąca do kręgu spadkobierców określonych w ustawie.

Do kręgów podmiotów uprawnionych do dziedziczenia z ustawy należy również gmina lub Skarb Państwa, jednak art. 1023 K.c. wyłącza możliwość odrzucenia spadku przez gminę lub Skarb Państwa. Niemożliwe jest więc sporządzenie umowy, która umożliwiłaby zrzeknięcie się dziedziczenia przez gminę lub Skarb Państwa.

Treść umowy o zrzeczenie się dziedziczenia

Przedmiotem umowy jest prawo do dziedziczenia. Zrzec można się jedynie prawa do dziedziczenia opartego na przepisach ustawy (tzw. ustawowy porządek dziedziczenia), ponieważ przepisy dopuszczają taką możliwość tylko w odniesieniu do spadkobiercy ustawowego.

W przypadku gdy ustanowiono testament, nie można zawrzeć umowy wyłączającej dziedziczenie testamentowe ze spadkobiercą określonym w tym testamencie. Nie można również zrzec się prawa do dziedziczenia na rzecz innej osoby, np. na rzecz innego spadkobiercy. Umowę możemy zawrzeć jedynie ze spadkodawcą.

Skutki zrzeczenia się dziedziczenia

Zawierając umowę zrzeczenia się dziedziczenia, osoba zrzekająca się zostaje wyłączona od dziedziczenia. Powyższy skutek dotyczy również zstępnych zrzekającego się chyba, że w umowie będzie postanowienie, że zstępnych to nie dotyczy.

Musi to być wyraźnie sformułowane w umowie w innym wypadku również zstępni zostaną wyłączeni od dziedziczenia bez konieczności uzyskania ich zgody. Spadkobierca zrzekający się dziedziczenia traktowany jest tak, jakby nie dożył otwarcia spadku - traci zatem prawo do zachowku.

Wykluczenie dziedziczenia na podstawie testamentu

Przepisy stwierdzają, że umowa wyłącza możliwość dziedziczenia w oparciu o ustawę. Jeśli ktoś zawarł umowę o zrzeczenie się dziedziczenia z przyszłym spadkodawcą, to będzie mógł dziedziczyć na podstawie testamentu. Nie jest tutaj istotne kiedy testament został sporządzony. Dotyczy to zarówno testamentu sporządzonego przed zawarciem tej umowy, jak i spisanego po jej zawarciu.

Przywrócenie prawa do dziedziczenia, po jego zrzeczeniu się.

Istnieją dwie możliwości przywrócenia tego prawa:

1. spadkodawca może sporządzić testament, w którym umieści osobę, z którą zawarł umowę o wyłączenie dziedziczenia -osoba taka nie staje się z powrotem spadkobiercą ustawowym; jest natomiast spadkobiercą testamentowym i dziedziczy na podstawie testamentu;

2. aby zrzekający się mógł być z powrotem spadkobiercą ustawowym, konieczne jest ponowne udanie się do notariusza i zawarcie umowy uchylającej umowę o zrzeczeniu się dziedziczenia, pomiędzy tymi samymi podmiotami, które zawarły tą pierwszą umowę. Zrzeczenie się dziedziczenia może więc zostać uchylone przez umowę między tym, kto zrzekł się spadku, a tym, po kim się dziedziczenia zrzeczono. Taka umowa również wymaga formy aktu notarialnego.

Podstawa prawna :

• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. 1964 r., Nr 16, poz. 93, ze zmianami)