Prawo spadkowe

Spadek może odziedziczyć osoba, której przysługuje zdolność do dziedziczenia, czyli możliwość do bycia podmiotem prawnym i obowiązków wynikających ze spadku. Zdolność do dziedziczenia to efekt ogólnej zdolności prawnej prawa cywilnego, odnosi się zatem do podmiotów prawa cywilnego. Kategoria ta obejmuje osoby fizyczne i prawne (wchodząca niebawem w życie nowelizacja kodeksu cywilnego nakazuje ponadto traktować jak osoby prawne jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej). Osoba fizyczna to każdy człowiek, osoba prawna są to różne twory organizacyjne, które ustawa wyposaża w osobowość prawna.

Zasady dziedziczenia osób fizycznych.

Zgodnie z przepisami prawa, spadkobiercą nie może zostać osoba fizyczna, która nie żyje w chwili otwarcia spadku. Spadek zostaje otwarty w chwili śmierci spadkodawcy. Osoba fizyczna dziedziczyć może w przypadku, gdy:

1. żyje już w chwili otwarcia spadku oraz

2. żyje jeszcze w chwili otwarcia spadku.

Spadkobierca musi więc przeżyć spadkodawcę. W przypadku gdy małżonkowie giną jednocześnie, żadne z nich nie dziedziczy po drugim. Jednak, gdy jedno z nich umrze dopiero po przewiezieniu do szpitala, dziedziczy po zmarłym wcześniej małżonku.

Chwila zgonu ma więc bardzo istotne znaczenie, zwłaszcza gdy małżonkowie nie posiadają dzieci i dziedziczą po nich dalsi krewni (krewnym zmarłego później małżonka przypadnie do podziału większa masa spadkowa, bo powiększona o spadek po zmarłym najpierw małżonku). Należy jednak zaznaczyć, iż jeżeli kilka osób utraciło życie podczas grożącego im wspólnie niebezpieczeństwa, domniemywa się, że zmarły one jednocześnie (dotyczy to np. zatonięcia statku).

Dziedziczenie dziecka poczętego ale nie narodzonego.

Według przepisów prawa dziecko w chwili otwarcia spadku już poczęte (nasciturus), może być spadkobiercą pod warunkiem, że urodzi się żywe.

Jeżeli dziecko urodzi się żywe przyjmuje się, że żyło w momencie otwarcia spadku i uwzględnia się je przy wyznaczaniu kręgu spadkobierców. W sytuacji gdy spadkodawca ustanawia w testamencie jedynym spadkobiercą dziecko, które ma się urodzić, a dziecko to urodzi się, a wkrótce potem umrze, nabywa ono spadek po testatorze, zaś po dziecku dziedziczą jego krewni. Natomiast jeśli dziecko nie przyszło na świat żywe, bo np. kobieta poroniła albo dziecko urodziło się martwe, nie nabywa ono statusu spadkobiercy.

Osoba prawna - spadkobiercą.

Spadkobierca nie może stać się osoba prawna, która nie istnieje w chwili otwarcia spadku. Istnienie osoby prawnej uzależnione jest najczęściej, tzn. jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej, od wpisu do właściwego rejestru. A zatem w chwili otwarcia spadku osoba prawna musi być wpisana do odpowiedniego rejestru.

Wyłom od zasady, że osoba prawna musi istnieć w chwili otwarcia spadku, został uczyniony na rzecz fundacji. Otóż fundacja ustanowiona w testamencie może być spadkobiercą, jeżeli zostanie wpisana do rejestru w ciągu dwóch lat od ogłoszenia testamentu.

Podstawa prawna:

• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. 1964 r., Nr 16, poz. 93, ze zmianami).