Zapis jest to pewne zobowiązanie jakim zostaje obarczony spadkobierca testamentowy. Zapis może widnieć tylko i wyłącznie w testamencie, osoba uprawomocniona zostaje zobowiązana do spełnienia określonego świadczenia na rzecz oznaczonej osoby.

Zapisu może dokonać jedynie spadkodawca i nie istnieje żadna możliwość, aby zapisu dokonała inna osoba. Jeśli zapis obejmuje kilka osób, gdzie nie został podany podział to zapisobiorcy otrzymują go w równych częściach. Istnieje możliwość obciążenia zapisobiorcy, dzieje się tak gdy przedmiot zapisu jest już własnością zapisobiorcy to będzie on zobowiązany do dokonania wydatków na rzecz kolejnego zapisobiorcy.

Zapisobiorca nie staje się posiadaczem zapisanej mu rzeczy automatycznie po śmierci spadkobiercy. Jednak przysługuje mu prawo do żądania wydania mu tej rzeczy, która jest przedmiotem zapisu dokonanego przez spadkodawcę. Żądanie to musi zostać skierowane do spadkobiercy. Taki zapis traktowany jest jako dług spadkowy. Do przeniesienia własności danego przedmiotu jest konieczne sporządzenie umowy. W zależności jaka własność ma być przeniesiona sporządza się właściwą formę umowy. Wzór umowy znaleźć można w internecie.

W przypadku nieruchomości konieczne jest sporządzenie aktu notarialnego. Okres na realizacje zapisu przedawnia się po upływie pięciu lat od dnia, w którym dany zapis stał się wymagany. Zgodnie z przepisami od zapisu również odprowadza się podatek.

NORT jest drugim rejestrem Krajowej Izby Notarialnej zaraz obok rejestru aktów poświadczenia dziedziczenia. Jest to jedynie potwierdzenie złożenia testamentu, nie jest ono dowodem na to że ostatnia wola zarejestrowana jest rzeczywistą, „ostatnią wolą”.

Rejestracja ta odbywa się u notariusza, każda osoba która spisze testament będzie miała możliwość zarejestrowania go, jeżeli jednak będzie on spisany własnoręcznie wówczas będzie on musiał pozostać do dyspozycji notariusza. Nie pobiera się rejestracji za tę czynność.

W kancelarii notarialnej możemy sprawdzić czy dana osoba sporządziła swój testament oczywiście o ile ten został zarejestrowany. Jest to możliwe dopiero po śmierci danej osoby, i tylko po okazaniu aktu zgonu. Za sprawdzenie czy dana osoba jest zarejestrowana notariusz będzie pobierał opłatę.

NORT ułatwia min takie rzeczy jak ustalenie czy dana osoba sporządziła testament. Ponadto będzie to spore ułatwienie, jeżeli osoba z północy Polski umrze a rodzina z południa Polski będzie się chciała dowiedzieć czy pozostawiła po sobie testament, wystarczy iż sprawdzi rejestr u siebie, w miejscu zamieszkania, u notariusza.

Wynika z tego iż po wprowadzeniu centralnego rejestru ustalenie, czy i jeśli tak, to gdzie został sporządzony testament, będzie wymagało wizyty u dowolnego notariusza.

Sporządzenie kolejnego testamentu i odwołanie poprzedniego, mimo iż obecny testament nie został zarejestrowany. Mimo nie zarejestrowania aktualnego testamentu w NORT, jest on dalej testamentem aktualnym i obowiązującym.

Zgodnie z prawem spadkowym istnieje też inna możliwość rozporządzenia spadkiem niż testament - jest to powołanie do dziedziczenia. Dzieje się tak, gdy spadkodawca podpisze umowę o zrzeczenie się dziedziczenia.

Taka umowa musi zostać zawarta w formie aktu notarialnego, gdzie obie strony postanawiają, że dany spadkobierca zrzeka się przyszłego dziedziczenia po drugiej stronie umowy. Istnieją dwa rodzaje takiej umowy. Pierwsza z nich to umowa odpłatna, gdzie spadkobierca w zamian za zrzeczenie się dziedziczenia otrzymuje od spadkodawcy zapłatę w formie rzeczy, prawa czy kwoty pieniężnej na zasadzie darowizny. Drugą jest umowa nieodpłatna, gdzie spadkobierca zrzeka się dziedziczenia nie dostając w zamian nic.

Gdy mamy do czynienia z zrzeczeniem się dziedziczenia tą sytuację traktuję się tak, jakby spadkobierca nie dożył otwarcia spadku. Jednak należy pamiętać, jeśli strony nie postanowiły inaczej, dziedziczyć będą po spadkobiercy, który się zrzekł dziedziczenia jego dzieci.

Nie ma możliwości zmiany, zrzeczenie się dziedziczenie jest ostatecznym oświadczeniem woli w umowie, chyba że zostanie sporządzona kolejna nowa umowa ze spadkodawcą. Nie ma możliwości wycofania się z umowy po śmierci spadkodawcy. Sporządzona umowa o zrzeczenie się dziedziczenia nie podlega kontroli wierzycielowi spadkobiercy. W sytuacji, gdy spadkobierca ma długi, z których mogli by się z nich zaspokoić, można zdecydować się na zrzeczenie się dziedziczenia, aby w jego miejsce wstąpiły dzieci.

Osoba dziedzicząca nabywa prawo do spadku na podstawie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, bądź też na podstawie aktu poświadczenia dziedziczenia, który został sporządzony przez notariusza.

Spadek otwierany jest po śmierci spadkodawcy, natomiast spadkobierca ma prawo taki spadek przyjąć lub odrzucić. Aby dokonać takiej czynności musi złożyć oświadczenie przed sądem lub notariuszem w terminie nie przekraczającym sześciu miesięcy od dnia powiadomienia o dziedziczeniu.

Nabycie spadku następuje w drodze sądowej lub u notariusza, akt wydany przez notariusza ma taką sama moc jak postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku wydane przez sąd. Dokumenty te pozwalają udowodnić prawa spadkobiercy do dziedziczenia majątku. Jednak istnieją okoliczności, w których poświadczenie u notariusza nie jest możliwe. Dzieje się tak w przypadku, gdy mamy do czynienia z testamentem szczególnym.

W przypadku testamentu własnoręcznego, notarialnego oraz alograficznego takie poświadczenie ma moc prawną. Wniosek składa osoba, która ma interes prawny czyli: spadkobiercy oraz zstępni w sytuacji, gdy spadkobiercy nie dożyli otwarcia spadku. Następnie sąd wzywa na rozprawę wnioskodawcę oraz inne osoby, które należą do kręgu spadkobierców i ustala kto jest spadkobiercą. Jeśli sąd stwierdzi, że nie ma spadkobierców w takiej sytuacji majątek trafia do gminy, w której przez ostatni miesiąc mieszkał spadkodawca. Jeśli nie zostanie ustalone takie miejsce bądź też przebywał on za granicą przed śmiercią majątek trafia do Skarbu Państwa.

Jest to nowość w prawie spadkowym, wcześniej zapisobiorca miał jedynie roszczenie względem spadkobiercy o wydanie danej rzeczy, natomiast nie stawał się jej właścicielem. Zapis windykacyjny pozwala na uniknięcie długotrwałych i żmudnych postępowań sądowych, które miały na celu wydanie oraz przeniesienie własności danego przedmiotu.

Przedmiotem takiego zapisu mogą być: rzeczy oznaczone co do tożsamości, zbywalne prawa majątkowe, gospodarstwo role i przedsiębiorstwo oraz ustanowione na rzecz zapisobiorcy przedsiębiorstwa i gospodarstwa rolne. Aby taki zapis był skuteczny, osoba spisująca testament musi zawrzeć swoją wolę w dokumencie tym.

Należy pamiętać również o tym, że rzecz objęta zapisem windykacyjnym, w chwili otwarcia spadku musi być własnością spadkodawcy. Nabycie takiej rzeczy przez zapisobiorcę może dokonać sąd lub notariusz w postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku.

Podczas obliczania zachowku również brane są pod uwagę zapisy windykacyjne, dlatego osoby ubiegające się o zachowek mają prawo również starać się o niego od zapisobiorcy windykacyjnego. Jednak jest to możliwe tylko w sytuacji, gdy osoba nie otrzymuje zachowku od spadkobiercy. Zapis windykacyjny objęty jest podatkiem, obowiązek zapłaty podatku powstaje z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia, które stwierdza nabycie danego przedmiotu zapisu windykacyjnego.

Z zachowkiem mamy do czynienia w sytuacji, w której spadkodawca nie powołał do dziedziczenia osób, który mają takie prawo zgodnie z ustawą. Taki osobami są: dzieci, wnuki, małżonek oraz rodzice, jeśli spadkodawca nie miał dzieci. Trzeba pamiętać o tym , że roszczenie o zachowek jest roszczeniem majątkowym, czyli po pewnym czasie ulega ono przedawnieniu.

Jest to termin pięciulat od momentu ogłoszenia testamentu i nie ma możliwości przywrócenia takiego roszczenia. W sytuacji, gdzie pojawia się kilka sporządzonych testamentów i nie wiadomo, który jest właściwy bieg przedawnienia prawa do zachowku zostaje zawieszony, do momentu aż nie zostanie wyjaśniona zaistniała sytuacja.

Niezbędne jest ustalenie, który testament jest prawidłowy i wywiera skutki prawne. Jeśli w kilku testamentach istnieją różne powołane osoby do dziedziczenia taki przebieg również pozostaje w zawieszeniu, dlatego że nie ma możliwości ustalenia wysokości zachowku, również taką sytuację należy wyjaśnić i ustalić jeden prawidłowy dokument.

Osoba, która otrzymała spadek ma prawo, aby nie wypłacić zachowku osobie, która jest do niego uprawniona, jednak należy udowodnić iz ta osoba została wydziedziczona. Wydziedziczenie musi zostać zawarte w testamencie wraz z uzasadnieniem. Testator ma prawo pozbawić swoich krewnych prawa do zachowku w sytuacji, gdy dana osoba postępuje niezgodnie z zasadami współżycia społecznego lub gdy uprawniony popełnił przestępstwo przeciwko życiu lub wolności testatora oraz gdy osoba ta celowo nie wypełnia obowiązków rodzinnych względem spadkodawcy.

Bardzo często śmierć najbliższej osoby jest trudnym momentem w życiu dla jego najbliższych. Należy jednak pamiętać, że śmierć człowieka oprócz wymiaru osobistego dla jego najbliższych ma również wymiar niejako publiczny, który jest związany z kwestiami prawnymi jakie mają miejsce ze śmiercią, a precyzując z otwarciem spadku, który następuje w tym samym momencie.

Pozostawiając kwestie osób, które są uprawnione do spadkobrania, pragnę skupić się nad możliwymi formami przyjęcia spadku. Kodeks cywilny przewiduje zasadniczo trzy możliwe formy postąpienia ze spadkiem przez spadkobierców. Spadkobiercy mogą przyjąć spadek bez ograniczenia swojej odpowiedzialności za długi spadkodawcy tzw. przyjęcie proste, ograniczyć swoją odpowiedzialność jedynie do nadwyżki majątkowej spadku ponad ewentualne długi spadkowe, tzw. przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza, trzecią możliwością jest odrzucenie spadku ( nie przyjęcie go przez spadkobierców).

Spadkobiercy generalnie są zobligowani do w świetle przepisów prawa do działania, bierność w tej dziedzinie może niekiedy rodzić przykre konsekwencje. Ustawodawca zawarł w przepisach prawa domniemanie, że brak oświadczenia woli  spadkodawcy w terminie 6 miesięcy od kiedy spadkodawca dowiedział się, że został powołany do spadku oznacza, że przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza, oznacza to, że wierzyciele zmarłego mogą zaspokoić swoje roszczenia zarówno z majątku denata jak i prywatnego majątku spadkobiercy.

Odwołanie testamentu poprzez sporządzenie nowego jest skuteczne w sytuacji, gdy zostaną zachowane wymogi dotyczące formy testamentu. Dlatego odwołanie ostatniej woli poprzez sporządzenie nowego oświadczenia, uchybiającego formie przewidzianego przez prawo dla takcih oświadczeń, będzie nieważne. Na mocy pozostanie odwoływany testament.

Istnieje nawet możliwość odwołanie testamentu ustnego w drodze sporządzenia testamentu pisemnego, a również jest to możliwe w sytuacji odwrotnej. Treść testamentu, który odwołuje poprzedni może ograniczyć się jedynie do postanowienia o odwołaniu. W takiej sytuacji po śmierci spadkodawcy następuje dziedziczenie z mocy ustawy. Również jest możliwość odwołania jednego rozrządzenia jak i całego testamentu. W takim przypadku pozostają w mocy pozostałe postanowienie niezakwestionowane.

Również może zaistnieć taka sytuacja, kiedy spadkodawca sporządza drugi testament, nie odwołując przy tym poprzedniego, w takiej sytuacji odwołaniu ulegają jedynie postanowienia, które nie są zgodne z treścią nowego testamentu. Przykładem takiej sytuacji może być, taka w której spadkodawca powołał w testamencie do dziedziczenia dwóch spadkobierców, ale nie określił wielkości udziałów spadkowych, a następnie sporządził kolejny testament, w którym powołał trzecia osobę do dziedziczenia, dalej nie określając wielkości udziału, testament późniejszy odwołuje poprzedni tylko w zakresie tych postanowień między którymi niezgodność jest nie do pogodzenia. Wyjaśniając jeśli w pierwszym testamencie wymieniono dwóch spadkobierców, a w nowo sporządzonym pojawił się trzeci, przy czym nie zostały ustalone udziały, to każdy ze spadkobierców dziedziczy w jednej trzeciej spadek.

Zachowek stanowi prawo podmiotowe, którego częścią jest roszczenie o jego zapłatę. Roszczenie to stało się wymagane w momencie śmierci spadkodawcy, otwarcia pozostawionego spadku.

Wierzyciel nie ma możliwości odmowy przyjęcia świadczenia częściowego, chyba że świadczenie to narusza jego interes, co należy udowodnić. W sytuacji, gdy osoba zobowiązana do zachowku oferuje spłatę jedynie części, nie ma możliwości odmowy, co oczywiście nie oznacza że pojawiła się zgoda na zapłatę niższej części niż wynika to z zachowku. Oczywiście jest możliwe dochodzenie pozostałej kwoty na rozprawie lub za pomocą wcześniej stosownych pism procesowych.

Nie ma możliwości, aby zrzec się zachowku, jedynie jest możliwe w drodze umowy zobowiązanie do niedochodzenia roszczenia o zachowek. Oczywiście w tej sytuacji potrzebna jest zgoda obu stron. Umowa może być zawarta w formie ustnej, dlatego należy być bardzo ostrożnym, aby druga strona nie odebrała tego gestu jako woli zawarcia umowy zobowiązującej do niedochodzenia pozostałej części zachowku w późniejszym czasie. W toku postępowania sądowego nie można cofnąć pozwu o zachowek lub zrzec się roszczenia o zachowek, zależy to jedynie od woli osoby, która uprawniona jest do zachowku.

W przypadku dokonania tej czynności osoba mająca prawo do zachowku nie będzie miała możliwości dochodzenia roszczenia o zachowek. W takiej sytuacji złożone powództwo zostanie oddalone przez sąd.

Testament nie jest dokumentem o charakterze ostatecznym. Oznacza to, że prawo spadkowe przewiduje kilka sposobów na odwołanie testamentu. Wśród nich wymienić należy:

• sporządzenie nowego testamentu;
• zniszczenie testamentu;
• pozbawienie testamentu cech, które sprawiają, że jest on prawomocny;
• wprowadzenie pewnych zmian do zapisu testamentowego.

Sporządzenie nowego testamentu

Pierwsza możliwość wydaje się najbardziej oczywista - nowy testament nadpisuje poprzednią jego wersję w całości lub częściowo. Odwołanie takie jest skuteczne tylko w momencie, jeżli nowy testament spełnia wszelkie wymogi formalne i jest prawomocny. Nie jest przy tym ważne, by obie wersje miały taką samą formę. Przykladowo testament notarialny odwołać można przez testament ustny.

Testament może też zostać odwołany przez samo tylko postanowienie o odwołaniu. Wówczas dziedziczenie odbywać się będzie na podstawie zapisu ustawowego.

Odwołanie części rozrządzeń

Nowy testament nie musi w całości obalać poprzedniego. Może odwoływac tylko niektóre rozrządzenia z poprzedniej wersji testamentu. Istnieje też możliwość sporządzenia nowego testamentu bez zamieszczania w nim zapisu świadczącego o tym, że odwołuje on poprzedni. W takiej sytuacji odwołane zostają tylko te spośród rozrządzeń pierwszego testamentu, których nie można pogodzić z zapisami w nowej wersji.

Zmiany w testamencie

Można dokonywać zmian w samym dokumencie poprzez skreślenie fragmentu tekstu, naniesienia poprawek na marginesie itp. Każda taka zmiana musi jednak zostać opatrzona datą oraz podpisem testatora.