Nowelizacja kodeksu cywilnego wprowadzi tzw. „zapis windykacyjny”. Umożliwi on wskazanie w testamencie, jakie przedmioty mają przypaść poszczególnym osobom. Nabycie przedmiotu zapisu przez zapisobiercę nastąpi natomiast już w chwili otwarcia spadku, bez konieczności podejmowania dodatkowych działań.

- Rodziny sukcesywnie podają numery kont, na które przekazywane są zasiłki. Pomoc jest udzielana w sposób i w terminie zgodnym z życzeniem rodziny: na konto bankowe lub do rąk własnych. Każda z rodzin otrzymuje 40 tys. złotych – informuje MSWiA. Na zasiłki państwo przeznaczy łącznie ponad 3,8 mln złotych.

Premier Donald Tusk podpisał również uchwałę, na mocy której rząd przeznaczył 20 mln zł na sfinansowanie uroczystości pogrzebowych oraz kosztów związanych z pochówkiem osób tragicznie zmarłych w katastrofie.

Na czym polega wydziedziczenie?

Wydziedziczenie

Wydziedziczenie pozbawia uprawnionego możliwości spadkobrania poprzez powołanie innych spadkobierców lub sporządzenie testamentu negatywnego ( nie powołującego nikogo do spadku, wskazuje natomiast, kogo spadkodawca wyłącza od dziedziczenia). Powoduje wyłączenie spadkobiercy od dziedziczenia po spadkodawcy, ponadto jednak pozbawia go zachowku. Spadkodawca jeszcze za swego życia - w testamencie - postanawia o wydziedziczeniu danej osoby.

Kogo można wydziedziczyć?

Wydziedziczyć można jedynie osoby, które są uprawnione do zachowku, czyli:

• zstępnych spadkodawcy,

• jego rodziców

• i małżonka.

Zachowek łączy się z pewnym uczuciem etycznym, zgodnie z którym najbliżsi spadkodawcy powinni uzyskać jakakolwiek korzyść majątkową spadku. Wydziedziczenie pozbawiające zachowku osoby bliskie spadkodawcy, nie może być stosowane w sposób niekontrolowany, swobodny. Dlatego też ustawodawca zamieścił w przepisach prawa katalog okoliczności , które uzasadniają wydziedziczenie spadkobiercy.

Jakie są przyczyny wydziedziczenia?

Katalog przyczyn wydziedziczenia zawarty w Kodeksie cywilnym ma charakter zamknięty. Jeżeli spadkodawca powoła się na okoliczności inne niż te, zawarte w katalogu wydziedziczenie będzie prawnie nieskuteczne. Przyczynę wydziedziczenia należy podać w testamencie.

Spadkodawca może pozbawić zstępnych, małżonka i rodziców zachowku tylko, jeżeli uprawniony do zachowku:

1. wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego.

2. dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci.

3. uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.

Wydziedziczeni jest ważne w przypadku gdy przyczyna wydziedziczenia wynika jasno z treści testamentu. Spadkodawca nie przywołując okoliczności uzasadniających decyzje wydziedziczenia, nie jest w stanie wydziedziczyć krewnego wg prawa.

Jakie skutki wywołuje wydziedziczenie?

Wydziedziczenie spadkodawcy powoduje przede wszystkim ten skutek, że nie może on dziedziczyć po spadkodawcy, który go wydziedziczył.

Wydziedziczenie pozbawia uprawnionego zachowku. Wiąże się z niemożnością dziedziczenia po określonym spadkobiercy. Wydziedziczenie różni się od testamentu negatywnego, gdyż w przypadku testamentu negatywnego spadkobierca wyłączony jest od dziedziczenia po spadkodawcy, nie traci jednak możliwości skorzystania z instytucji zachowku. Należy jednak wspomnieć, iż wydziedziczenie pomimo tego, że pozbawia spadku, udziału spadkowego oraz zachowku, nie wyklucza uzyskania korzyści majątkowej ze spadku w postaci zapisu.

Wydziedziczenie ma zawsze charakter ściśle osobisty, tylko osoba, które dopuściła się co najmniej jednego z czynów opisanych w katalogu przesłanek, może zostać wydziedziczona. A więc zstępni wydziedziczonego nie ponoszą żadnych skutków wydziedziczenia, chyba, że ich także dotyczy jakakolwiek z przesłanek wydziedziczenia.

Czy wydziedziczenie ma charakter ostateczny?

Skutki wydziedziczenia można zniwelować na kilka sposobów, jak np. przebaczenie wydziedziczonemu przez spadkodawcę, wtedy nie jest konieczna zmiana treści ostatecznej woli testatora (Uchwała Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 14 czerwca 1971 r. III CZP 24/71). Oczywiście przebaczenie musi mieć miejsce po wydziedziczeniu uprawnionego do zachowku.

W przypadku, gdy spadkobierca zmieni treść testamentu, sporządzi nowy lub odwoła już sporządzony wydziedziczenie również zostaje anulowane.

Jeżeli sąd uznał wydziedziczenie za nieważne, to testament tylko w tym zakresie (tj. pozbawienia zachowku) jest nieskuteczny - nie wpłynie to na pozostałe rozrządzenia testamentowe i na dziedziczenie.

Podstawa prawna:

• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. -Kodeks cywilny (Dz. U. 1964 r., Nr 16, poz. 93, ze zmianami)

Spadek może odziedziczyć osoba, której przysługuje zdolność do dziedziczenia, czyli możliwość do bycia podmiotem prawnym i obowiązków wynikających ze spadku. Zdolność do dziedziczenia to efekt ogólnej zdolności prawnej prawa cywilnego, odnosi się zatem do podmiotów prawa cywilnego. Kategoria ta obejmuje osoby fizyczne i prawne (wchodząca niebawem w życie nowelizacja kodeksu cywilnego nakazuje ponadto traktować jak osoby prawne jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej). Osoba fizyczna to każdy człowiek, osoba prawna są to różne twory organizacyjne, które ustawa wyposaża w osobowość prawna.

Zasady dziedziczenia osób fizycznych.

Zgodnie z przepisami prawa, spadkobiercą nie może zostać osoba fizyczna, która nie żyje w chwili otwarcia spadku. Spadek zostaje otwarty w chwili śmierci spadkodawcy. Osoba fizyczna dziedziczyć może w przypadku, gdy:

1. żyje już w chwili otwarcia spadku oraz

2. żyje jeszcze w chwili otwarcia spadku.

Spadkobierca musi więc przeżyć spadkodawcę. W przypadku gdy małżonkowie giną jednocześnie, żadne z nich nie dziedziczy po drugim. Jednak, gdy jedno z nich umrze dopiero po przewiezieniu do szpitala, dziedziczy po zmarłym wcześniej małżonku.

Chwila zgonu ma więc bardzo istotne znaczenie, zwłaszcza gdy małżonkowie nie posiadają dzieci i dziedziczą po nich dalsi krewni (krewnym zmarłego później małżonka przypadnie do podziału większa masa spadkowa, bo powiększona o spadek po zmarłym najpierw małżonku). Należy jednak zaznaczyć, iż jeżeli kilka osób utraciło życie podczas grożącego im wspólnie niebezpieczeństwa, domniemywa się, że zmarły one jednocześnie (dotyczy to np. zatonięcia statku).

Dziedziczenie dziecka poczętego ale nie narodzonego.

Według przepisów prawa dziecko w chwili otwarcia spadku już poczęte (nasciturus), może być spadkobiercą pod warunkiem, że urodzi się żywe.

Jeżeli dziecko urodzi się żywe przyjmuje się, że żyło w momencie otwarcia spadku i uwzględnia się je przy wyznaczaniu kręgu spadkobierców. W sytuacji gdy spadkodawca ustanawia w testamencie jedynym spadkobiercą dziecko, które ma się urodzić, a dziecko to urodzi się, a wkrótce potem umrze, nabywa ono spadek po testatorze, zaś po dziecku dziedziczą jego krewni. Natomiast jeśli dziecko nie przyszło na świat żywe, bo np. kobieta poroniła albo dziecko urodziło się martwe, nie nabywa ono statusu spadkobiercy.

Osoba prawna - spadkobiercą.

Spadkobierca nie może stać się osoba prawna, która nie istnieje w chwili otwarcia spadku. Istnienie osoby prawnej uzależnione jest najczęściej, tzn. jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej, od wpisu do właściwego rejestru. A zatem w chwili otwarcia spadku osoba prawna musi być wpisana do odpowiedniego rejestru.

Wyłom od zasady, że osoba prawna musi istnieć w chwili otwarcia spadku, został uczyniony na rzecz fundacji. Otóż fundacja ustanowiona w testamencie może być spadkobiercą, jeżeli zostanie wpisana do rejestru w ciągu dwóch lat od ogłoszenia testamentu.

Podstawa prawna:

• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. 1964 r., Nr 16, poz. 93, ze zmianami).

Wedle obowiązującego prawa spadkowego, w przypadku gdy spadkodawca nie pozostawił po sobie testamentu, w momencie otwarcia spadku obowiązują przepisy ustawowe dotyczące dziedziczenia. Zawieranie jakichkolwiek umów przed oraz po śmierci spadkodawcy w tym względzie jest niedopuszczalne. Przepisy Kodeksu cywilnego zakazują zawierania umów o spadek po osobie żyjącej. Umowy takie są nieważne.

Zrzeczenie się dziedziczenia

Art. 1048 Kodeksu cywilnego przewiduje możliwość zawarcia umowy spadkobiercy ustawowego z przyszłym spadkobiercą, dzięki której zrzeka się dziedziczenia po nim.

Aby zrzec się dziedziczenia należy zawrzeć umowę ze spadkodawcą. Musi ona zostać zawarta przed otwarciem spadku, a więc na wypadek śmierci przyszłego spadkodawcy. W polskim prawie jest to jedyny wyjątek od reguły, jaką jest zakaz zawierania umów o spadek po osobie żyjącej.

Forma zawierania umowy dotyczącej zrzeczenia się dziedziczenia

Zawarcie umowy o zrzeczenie się dziedziczenia wymaga obecności notariusza. Zgodnie z przepisami ustawy, umowa taka wymaga bowiem zachowania formy aktu notarialnego. Każda inna forma umowy będzie nieważna.

Podmioty umowy

Umowę może zawrzeć przyszły spadkodawca ze spadkobiercą ustawowym, czyli każda osoba należąca do kręgu spadkobierców określonych w ustawie.

Do kręgów podmiotów uprawnionych do dziedziczenia z ustawy należy również gmina lub Skarb Państwa, jednak art. 1023 K.c. wyłącza możliwość odrzucenia spadku przez gminę lub Skarb Państwa. Niemożliwe jest więc sporządzenie umowy, która umożliwiłaby zrzeknięcie się dziedziczenia przez gminę lub Skarb Państwa.

Treść umowy o zrzeczenie się dziedziczenia

Przedmiotem umowy jest prawo do dziedziczenia. Zrzec można się jedynie prawa do dziedziczenia opartego na przepisach ustawy (tzw. ustawowy porządek dziedziczenia), ponieważ przepisy dopuszczają taką możliwość tylko w odniesieniu do spadkobiercy ustawowego.

W przypadku gdy ustanowiono testament, nie można zawrzeć umowy wyłączającej dziedziczenie testamentowe ze spadkobiercą określonym w tym testamencie. Nie można również zrzec się prawa do dziedziczenia na rzecz innej osoby, np. na rzecz innego spadkobiercy. Umowę możemy zawrzeć jedynie ze spadkodawcą.

Skutki zrzeczenia się dziedziczenia

Zawierając umowę zrzeczenia się dziedziczenia, osoba zrzekająca się zostaje wyłączona od dziedziczenia. Powyższy skutek dotyczy również zstępnych zrzekającego się chyba, że w umowie będzie postanowienie, że zstępnych to nie dotyczy.

Musi to być wyraźnie sformułowane w umowie w innym wypadku również zstępni zostaną wyłączeni od dziedziczenia bez konieczności uzyskania ich zgody. Spadkobierca zrzekający się dziedziczenia traktowany jest tak, jakby nie dożył otwarcia spadku - traci zatem prawo do zachowku.

Wykluczenie dziedziczenia na podstawie testamentu

Przepisy stwierdzają, że umowa wyłącza możliwość dziedziczenia w oparciu o ustawę. Jeśli ktoś zawarł umowę o zrzeczenie się dziedziczenia z przyszłym spadkodawcą, to będzie mógł dziedziczyć na podstawie testamentu. Nie jest tutaj istotne kiedy testament został sporządzony. Dotyczy to zarówno testamentu sporządzonego przed zawarciem tej umowy, jak i spisanego po jej zawarciu.

Przywrócenie prawa do dziedziczenia, po jego zrzeczeniu się.

Istnieją dwie możliwości przywrócenia tego prawa:

1. spadkodawca może sporządzić testament, w którym umieści osobę, z którą zawarł umowę o wyłączenie dziedziczenia -osoba taka nie staje się z powrotem spadkobiercą ustawowym; jest natomiast spadkobiercą testamentowym i dziedziczy na podstawie testamentu;

2. aby zrzekający się mógł być z powrotem spadkobiercą ustawowym, konieczne jest ponowne udanie się do notariusza i zawarcie umowy uchylającej umowę o zrzeczeniu się dziedziczenia, pomiędzy tymi samymi podmiotami, które zawarły tą pierwszą umowę. Zrzeczenie się dziedziczenia może więc zostać uchylone przez umowę między tym, kto zrzekł się spadku, a tym, po kim się dziedziczenia zrzeczono. Taka umowa również wymaga formy aktu notarialnego.

Podstawa prawna :

• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. 1964 r., Nr 16, poz. 93, ze zmianami)