Odpowiedzialność obdarowanych darowizną za zachowek po śmierci spadkodawcy

Odpowiedzialność obdarowanych darowizną za zachowek po śmierci spadkodawcy

Odpowiedzialność obdarowanego za zachowek pojawi się tylko wtedy, gdy uprawniony nie może otrzymać od spadkobiercy lub zapisobiercy windykacyjnego należnego mu zachowku. Jeśli choć jeden z nich może pokryć zachowek, odpowiedzialność obdarowanego nie powstaje. W wypadku, w którym od jednego lub kilku spadkobierców można uzyskać tylko część należnego zachowku, odpowiedzialność obdarowanego obejmie jedynie niepokrytą część. Odpowiedzialność pojawi się nie tylko w przypadku, gdy egzekucja z majątku dłużnika głównego (spadkobiercy) lub subsydiarnego (zapisobiercy windykacyjnego) okaże się bezskuteczna czy w razie jego niewypłacalności. Chodzi tu o niemożliwość zarówno prawną, jak i faktyczną. Przykładami mogą być wypadki, gdy:

1) wartość stanu czynnego spadku uzyskanego przez spadkobiercę, który przyjął go z dobrodziejstwem inwentarza, nie wystarcza na pełne pokrycie roszczenia osoby uprawnionej do zachowku;

2) sytuacja majątkowa spadkobiercy uniemożliwia wyegzekwowanie roszczenia a brak jest zapisobierców windykacyjnych lub z powodów prawnych lub faktycznych również od nich nie można uzyskać zaspokojenia zachowku;

3) spadkobierca sam jest uprawniony do zachowku, a nadwyżka w spadku ponad jego własny zachowek nie wystarcza na zaspokojenie roszczeń osoby dochodzącej zachowku;

4) powództwo przeciw uprawnionemu zostało oddalone na podstawie art. 5 k.c., czyli zasad współżycia społecznego;

Subsydiarna odpowiedzialność obejmuje tylko tych obdarowanych, którzy otrzymali darowiznę doliczoną do spadku. Nie będzie ponosił odpowiedzialności ten, kto otrzymał darowiznę, która nie została doliczona do spadku (np. dokonaną przed więcej niż dziesięciu laty na rzecz osób trzecich. Odpowiedzialność ponoszą także te osoby, który otrzymały inne świadczenia niż darowizny, jednak o takim charakterze, że zostały doliczone do spadku na tych samych zasadach co darowizny. W razie zaistnienia wymienionych wyżej przesłanek uprawniony może żądać od obdarowanego sumy pieniężnej potrzebnej do uzupełnienia zachowku.

Zakres odpowiedzialności obdarowanego

Odpowiedzialność subsydiarna dotyczy jednak tylko tych obdarowanych, których darowiznę doliczono do substratu spadku. Odpowiedzialność każdego z obdarowanych jest ograniczona, a jeżeli obdarowany sam jest uprawniony do zachowku, ponosi on odpowiedzialność względem innych uprawnionych do zachowku tylko do wysokości nadwyżki przekraczającej jego własny zachowek. Uprawniony do zachowku, który otrzymał swój zachowek w postaci darowizny, nie może być zobowiązany do uszczuplenia własnego zachowku, by zaspokoić roszczenia innych uprawnionych.  Odpowiedzialność poszczególnych obdarowanych aktualizuje się kolejno według czasu darowizn, a obdarowany najpóźniej odpowiada w pierwszej kolejności. Jeżeli uprawniony do zachowku nie może uzyskać od tej osoby świadczenia, aktualizuje się odpowiedzialność kolejnej osoby obdarowanej przed nim, a kiedy i od niej nie można uzyskać uzupełnienia zachowku, aktualizuje się po kolei odpowiednia odpowiedzialność, jeszcze wcześniej obdarowanych osób.

Obdarowany jest obowiązany do zapłaty sumy potrzebnej do uzupełnienia zachowku tylko w granicach wzbogacenia będącego skutkiem darowizny. Wzbogacenie ma miejsce wtedy, gdy majątek tego, kto korzyść uzyskał, jest większy niż byłby, gdyby nie doszło do zdarzenia, z którego wzbogacenie wynika, czyli gdyby nie doszło do darowizny. Odpadnięcie wzbogacenia następuje wyłącznie wtedy, gdy zużycie czy utrata korzyści nastąpiły bez surogatu i bez żadnej korzystnej zmiany w innej części majątku obdarowanego, a zatem gdy nie ma różnicy między obecnym stanem majątku a stanem, który by istniał, gdyby nie było darowizny. Czyli, jeżeli przed dowiedzeniem się o odpowiedzialności za zachowek obdarowany zużył lub utracił korzyść uzyskaną z darowizny w taki sposób, że nie jest już wzbogacony, staje się wolny od odpowiedzialności z tytułu zachowku.

Obdarowany powinien się liczyć z roszczeniem uprawnionego do zachowku wtedy, gdy spełnione zostaną łącznie następujące przesłanki:

1) obdarowany dowiedział się o otwarciu spadku po darczyńcy albo jeszcze przed otwarciem spadku dowiedział się o takim układzie faktycznym, który nakazuje liczyć z obowiązkiem zaspokojenia roszczenia o zachowek;

2) obdarowany wie, lub oceniając sprawę rozsądnie powinien wiedzieć, że uprawniony nie uzyska zaspokojenia swego roszczenia o uzupełnienie zachowku od spadkobierców, zapisobierców windykacyjnych i później obdarowanych.

Obdarowani grupy pierwszej ponoszą odpowiedzialność, gdy darowizna została uczyniona przed mniej niż dziesięcioma laty, licząc wstecz od otwarcia spadku (wtedy tylko darowiznę dolicza się do spadku), a przy tym po stronie obdarowanego istnieje wzbogacenie będące skutkiem darowizny. Granicę odpowiedzialności tych osób stanowi wartość tego wzbogacenia. Jeśli zaś chodzi o chwilę przyjmowaną do oceny istniejącego w majątku obdarowanego wzbogacenia, to najwłaściwszą wydaje się chwila zgłoszenia obdarowanemu przez uprawnionego żądania zapłaty. Przy ustalaniu granic wzbogacenia obdarowanego uwzględnia się istniejącą jeszcze w jego majątku korzyść osiągniętą bezpośrednio z darowizny, a także surogaty uzyskane za te korzyści.

Obdarowany może zwolnić się od obowiązku zapłaty sumy potrzebnej do uzupełnienia zachowku przez wydanie przedmiotu darowizny. Wydanie tego przedmiotu powoduje wygaśniecie obowiązku subsydiarnej odpowiedzialności obdarowanego bez dokonywania jakichkolwiek obliczeń.

W przypadku jakichkolwiek pytań bądź wątpliwości, pozostajemy do Państwa dyspozycji, prosimy przejść do zakładki kontakt.

Z wyrazami szacunku

Odpowiedzialność obdarowanych darowizną za zachowek po śmierci spadkodawcy
5 (100%) 70 votes

Dodaj komentarz