Testament ustny samobójcy

Testament ustny samobójcy

Spośród trzech przewidzianych przez Kodeks cywilny form testamentu szczególnego, testament ustny ma najszersze zastosowanie. Korzystanie z tej formy testowania możliwe jest w razie wystąpienia choćby jednej z następujących przesłanek:

-istnienie obawy rychłej śmierci spadkodawcy,

-niemożliwość sporządzenia testamentu zwykłego spowodowana okolicznościami szczególnymi,

– wystąpienie okoliczności szczególnych tego rodzaju, że sporządzenie testamentu zwykłego staje się bardzo utrudnione.

W praktyce największą doniosłość ma pierwsza z tych przesłanek. W przeciwieństwie do przewidzianych w art. 953 i 954 KC sytuacji ekstremalnych, stwarzających stan potencjalnego zagrożenia dla życia, jako przyczyny sporządzenia testamentu szczególnego, sporządzenie testamentu ustnego pozostaje w ścisłym związku z oceną już istniejących zagrożeń. Ze względu na zróżnicowaną naturę tych zagrożeń, podyktowanych nie tylko przyczynami zdrowotnymi, istotnego znaczenia nabiera to, jakie kryteria uznać za decydujące w dążeniu do ustalenia istnienia obawy rychłej śmierci wywołującej potrzebę sporządzenia testamentu ustnego, czy tylko te odnoszące się do sfery psychicznej testatora pozostającego w przekonaniu o rychłym zgonie, a zatem subiektywnych, czy także te, które z uwzględnieniem wiedzy medycznej pozwalają przyjąć, że jego przekonanie było uzasadnione. Zarówno w orzecznictwie, jak i w doktrynie nie ma jednolitości poglądów w tej mierze.

Reprezentatywna dla stanowiska, że wystarczy subiektywnie uzasadniona obawa rychłej śmierci istniejąca w chwili sporządzenia testamentu, jest uchwała SN z 7.1.1992 r., III CZP 135/91, OSP Nr 1/1993, poz. 4. W myśl tej uchwały obawa rychłej śmierci spadkodawcy w rozumieniu art. 952 § 1 Kodeksu cywilnego istnieje nie tylko wtedy, gdy jego stan zdrowia w chwili sporządzania testamentu sam przez się lub w powiązaniu z innymi okolicznościami jak z podeszłym wiekiem albo przewlekłym schorzeniem, czynił tę obawę realną w świetle doświadczenia życiowego, a zwłaszcza wiedzy lekarskiej, lecz także w sytuacji jedynie subiektywnego przekonania spadkodawcy co do rychłego jego zgonu. Odmienne zapatrywanie, wskazując na zależność obawy rychłej śmierci od stanu zdrowia spadkodawcy, oceniany z punktu widzenia wiedzy lekarskiej, SN wyraził w orzeczeniach z 4.7.1952 r., C 1324/52 (NP Nr 2/1953, s. 84), z 6.8.1958 r., I CR 512/52 (OSPiKA 1960, poz. 37), z 25.3.1974 r., III CRN 5/74 (OSNCP Nr 3/1975, poz. 42) oraz z 24.6.1974 r., III CRN 118/74 (niepubl.). W postanowieniu z 24.6.1974 r., III CRN 118/74, SN uznał, że dla stwierdzenia istnienia przesłanki “obawy rychłej śmierci” przewidzianej w art. 952 § 1 KC nie wystarczy ani sam podeszły wiek spadkodawcy, ani utrzymujący się przez dłuższy czas zły stan zdrowia na tle przewlekłego schorzenia. W kwestii tej istotna jest taka zmiana stanu zdrowia spadkodawcy, która sama przez się, lub w powiązaniu z jego wiekiem względnie z przewlekłym schorzeniem wskazuje, iż w opartej o doświadczenie życiowe ocenie zachodzi obawa rychłej śmierci. Bez względu jednak na charakter przesłanki leżącej u podstaw sporządzenia testamentu ustnego, subiektywny bądź obiektywny, obawa rychłej śmierci w rozumieniu art. 952 KC musi istnieć w chwili testowania, skoro jest tego testowania przyczyną samoistną. Ze swej istoty jest ona bowiem następstwem oceny zjawisk, zdarzeń, sytuacji realnie istniejących. Jeżeli stanowi czynnik determinujący określone zachowanie, to tylko w warunkach przeświadczenia, że zagrożenie dla życia przybiera cechy nieuchronności, wobec braku możliwości odwrócenia przyczyn tego zagrożenia. Postanowienie Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 20 listopada 2003 r. III CK 7/02

Należy zauważyć, że zamiar samobójczy, co do zasady, nie powinien uzasadniać „obawy rychłej śmierci” w rozumieniu art. 952 § 1 KC już choćby dlatego, że nie stanowi on okoliczności nieodwracalnie zagrażającej życiu. Wynika on z motywacji danej osoby, z jej bardziej lub mniej przemyślanej decyzji. Argumentowanie, że osoba rozważająca popełnienie samobójstwa także „obawia się” o swoje życie, nie jest logicznie poprawne. Stan obawy rychłej śmierci, nawet jeżeli sprowadza się do subiektywnej oceny spadkodawcy, musi zatem być uzasadniony okolicznościami zewnętrznymi, które dla spadkodawcy stanowią przesłankę do przyjęcia, że wkrótce umrze. Takimi okolicznościami są np. choroba, niebezpieczeństwo w podróży, czy innego rodzaju zagrożenie zewnętrzne. Chodzi więc o obawę przed stanem, który przychodzi „z zewnątrz”. Zamiar samobójczy tymczasem jest świadomym aktem woli, podjętym przez osobę, która rozporządza następnie swoim majątkiem. Jest więc wynikiem stanu istniejącego „wewnątrz” i z tej przyczyny nie można uznać go za okoliczność uzasadniająca obawę rychłej śmierci, o jaką chodzi w art. 952 § 1 KC. Postanowienie Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 5 lipca 2006 r. IV CSK 74/06

Zamiar samobójczy nie uzasadnia tak pojmowanej motywacji testowania. Sam w sobie stwarza bowiem tylko stan hipotetycznego zagrożenia dla życia w niedającej się przewidzieć przyszłości i należy go zakwalifikować do możliwych do opanowania stanów emocjonalnych. Stan ten, zwłaszcza jeżeli nie ma podłoża patologicznego, nie usuwa możliwości kontrolowania własnych zachowań i nie niweczy oddziaływania z zewnątrz na osobę pozostająca w tym stanie. Nie może być zatem traktowany jako trwały splot okoliczności uzasadniających przekonanie o zagrożeniu życia, zarówno w ocenie indywidualnej, ja i w aspekcie dostępnych wyników badań z zakresu psychiatrii, psychologii, socjologii itp. Wszystko to prowadzi do ostatecznego wniosku, że testament ustny sporządzony w warunkach zamiaru samobójczego nie może być uznany za sporządzony w okolicznościach uzasadniających obawę rychłej śmierci. Postanowienie Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 20 listopada 2003 r. III CK 7/02

W przypadku jakichkolwiek pytań bądź wątpliwości, pozostajemy do Państwa dyspozycji, prosimy przejść do zakładki kontakt.

Z wyrazami szacunku.

Testament ustny samobójcy
5 (100%) 75 vote[s]

Dodaj komentarz