Zachowek w prawie spadkowym

Zachowek w prawie spadkowym

Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału. Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.

Uprawnionymi do zachowku nie są zstępni, małżonek i rodzice, którzy zrzekli się dziedziczenia, odrzucili spadek, zostali uznani za niegodnych dziedziczenia, a także wydziedziczeni . Odnosi się to również do małżonka wyłączonego od dziedziczenia. Ponieważ wymienione osoby są traktowane tak jakby nie dożyły otwarcia spadku, to zgodnie z regułami dziedziczenia w ich miejsce wstępują odpowiednio zstępni (np. syn, wnuk, prawnuk) tychże. Jeśli chodzi o zrzekającego się dziedziczenia, to jego zstępni dochodzą do dziedziczenia tylko wtedy, gdy w umowie postanowiono, że nie obejmują ich skutki zrzeczenia się dziedziczenia.

Dokonując osądu roszczenia trzeba mieć na uwadze, że prawo uprawnionego do zachowku przysługujące ze względu na szczególny, bardzo bliski stosunek rodzinny, istniejący między nim a spadkodawcą, służy urzeczywistnieniu obowiązków moralnych, jakie spadkodawca ma względem swoich najbliższych oraz realizacji zasady, iż nikt nie może na wypadek swojej śmierci rozporządzić swoim majątkiem zupełnie dowolnie, z pominięciem swoich najbliższych. Względy te nakazują szczególną ostrożność przy podejmowaniu oceny o nadużyciu prawa żądania zapłaty sumy pieniężnej odpowiadającej wysokości zachowku, która nie może opierać się jedynie na ogólnym odwołaniu się do klauzuli generalnej zasad współżycia. Celem instytucji jest ochrona interesów majątkowych najbliższych członków rodziny poprzez zapewnienie im niezależnie od woli spadkodawcy, a nawet wbrew jego woli, roszczenia pieniężnego odpowiadającego określonemu w ułamkowi wartości udziału w spadku, który by im przypadł przy dziedziczeniu ustawowym

Dla rozpoznania istoty sprawy o zachowek konieczne jest ustalenie składu majątku spadkowego według stanu na chwilę otwarcia spadku, ustalenie czy i kiedy były dokonane darowizny oraz określenie wartości stanu czynnego spadku i wartości ewentualnych darowizn według cen z daty ustalenia zachowku.

Ustalenie udziału spadkowego

Obliczanie zachowku wymaga przede wszystkim określenia udziału spadkowego, który stanowi podstawę obliczania zachowku. Do ustalenia udziału, w jakim konkretny uprawniony byłby powołany do spadku, potrzebne jest stwierdzenie, jakie osoby doszłyby do spadku przy dziedziczeniu z ustawy obok uprawnionego, którego zachowek ma być obliczony. Przy obliczaniu tego udziału uwzględnia się także spadkobierców niegodnych oraz spadkobierców, którzy spadek odrzucili, pomija się natomiast spadkobierców, którzy zrzekli się dziedziczenia albo zostali wydziedziczeni. Z tak obliczonego udziału odpowiedni ułamek (1/2 lub 2/3) stanowić będzie o wielkości zachowku przysługującemu osobie uprawnionej. Aby otrzymać konkretną kwotę pieniężną, ułamek wyrażający wielkość zachowku należy pomnożyć przez wartość tzw. substratu zachowku.

Trwałą niezdolność do pracy oraz małoletniość uprawnionego do zachowku

Trwałą niezdolność do pracy oraz małoletniość uprawnionego do zachowku należy oceniać według chwili otwarcia spadku, jako że z tą chwilą powstaje uprawnienie do zachowku. Fakt korzystania z emerytury w chwili otwarcia spadku nie jest w każdym przypadku równoznaczny z oceną, że w dacie otwarcia spadku strona była całkowicie niezdolna do pracy trwale. W systemie ubezpieczeń społecznych przewiduje się uzyskanie prawa do wcześniejszej emerytury oraz prawa do emerytury z uzyskaniem powszechnego wieku emerytalnego. Dopiero osiągnięcie powszechnego wieku emerytalnego w dacie otwarcia spadku mogło dawać podstawy do rozważań w kwestii spełnienia przesłanki całkowitej i trwałej niezdolności do pracy.  Już sam bardzo zaawansowany wiek uprawnionego do zachowku może uzasadniać zaliczenie takiej osoby do trwale niezdolnych do prac.

Śmierć uprawnionego

Roszczenie uprawnionego z tytułu zachowku, który nie zaspokoił go w związku ze śmiercią, przechodzi na dziedziczące po nim dzieci.  Należy przyjąć, że roszczenie z tytułu zachowku przechodzi na spadkobierców osoby uprawnionej, jeżeli należą one do kręgu osób uznanych przez ustawę za uprawnione do zachowku po pierwszym spadkodawcy. Nie ma przy tym znaczenia, że w konkretnej sytuacji osobom tym nie przysługiwało własne roszczenie po pierwszym spadkodawcy. Analogiczne stanowisko prezentuje Sąd Najwyższy, który w uchwale z 20.12.1988 r. (III CZP 101/88, OSP 1990, Nr 4, poz. 213) stwierdził, że roszczenie uprawnionego z tytułu zachowku, który nie zaspokoił go w związku ze śmiercią, przechodzi na dziedziczące po nim dzieci.

Roszczenie uprawnionego do zachowku staje się wymagalne wtedy, gdy

możliwe jest określenie okoliczności istotnych dla ustalenia stosunku prawnego, który powstaje między uprawnionym do zachowku a spadkobiercą testamentowym; możliwość określenia elementów tego stosunku aktualizuje się z chwilą ustalenia treści testamentu, upływu terminu do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku przez spadkobiercę oraz ustalenia stanu masy spadkowej; w konsekwencji termin wymagalności roszczenia o zachowek nie da się oznaczyć generalnie dla wszystkich możliwych przypadków, lecz należy termin ten oznaczać indywidualnie w każdym konkretnym przypadku.

 

W przypadku jakichkolwiek pytań bądź wątpliwości, pozostajemy do Państwa dyspozycji, prosimy przejść do zakładki kontakt.

Z wyrazami szacunku.

Zachowek w prawie spadkowym
5 (100%) 54 votes

19 Responses

  1. Mój ojciec przed śmiercią zapisał mojemu bratu w darowiźnie mieszkanie. Czy należy mi się zachowek? On sądzi, że to jego spadek i że nic mi się nie należy. Proszę o pomoc

    1. Jeśli dostał mieszkanie zanim ojciec umarł to nie jest to spadek, tylko darowizna. Wtedy należy Ci się tylko to co było zapisane w testamencie jeśli taki był i zachowek os tego. Jeśli jednak brat dostał to w spadku i odziedziczył to dopiero po śmierci to należny Ci się zachowek

  2. Marcin należy ci się zachowek w wysokości 1/2 tego, co normalnie byś dostał w przypadku dziedziczenia po spadkodawcy. Poczytaj dokładnie w necie to się dowiesz więcej

  3. Sama pamiętam jak kiedyś czytałam na temat zachowku to się śmialiśmy bo gdyby mąż zmarł to musiałabym zapłacić zachowek jego braciom i siostrom i rodzicom. a niby z jakiej paki ,skoro nam nigdy w życiu nie pomagali a nasze mieszkanie kupiliśmy za swoje ciężko zapracowanie pieniądze. Sama miałabym się zadłużyć,aby zapłacić kasę komuś,kto miał nas gdzies ?? !! ??

  4. Mi adwokat kiedyś powiedział, że machlojki i cwaniactwo jakie istniały kiedyś w polskich rodzinach zmuszały starych schorowanych niepoczytalnych rodziców do niesprawiedliwych testamentów dlatego ten zachowek musi istnieć podobno co trzyma się kupy

  5. tylko dlaczego jeżeli ktoś dostaje darowiznę za życia spadkodawcy, inny spadkobierca może wystąpić o zachowek po śmierci tegoż spadkodawcy to jest dla mnie niezrozumiałem

  6. Dzien dobry Moi superowi rodzice przepisali darowizną na brata gospodarstwo i dom ok 5 lat temu. Czy mogę się ubiegać o cokolwiek z racji,ze nic nie dostałam ? Brat dostał wszystko tak naprawdę

  7. Moja dziadek przed swoją śmiercią przepisała mieszkanie na mojego kuzyna. Od dziadka moja ciocia i mój tata zrzekli się tego mieszkania na korzyść kuzyna i czy ja jako wnuk mogę ubiegac się zachowek od kuzynie.

  8. czy po śmierci babci moge ubiegać się o mieszkanie które było jeszcze zapisane na dziadka. Po jego śmierci babcia to nie zapisała na siebie a później też zmarła. Jej dzieci żyją ale mieszkanie jest strasznie przez nich zapuszczone.

    1. Na pewno w pierwszej kolejności mieszkanie dziedziczą dzieci zmarłej, a jeśli zrzekną się spadku na twoją korzyść, dopiero wtedy możesz ubiegać się o nie. Sprawę należy przeprowadzić najlepiej w sądzie to wszystko się wyjaśni.

  9. Bardzo proszę o poradę prawną. Mój Brat rodzony za opiekę przepisał mi darowizną swoje mieszkanie, wydziedziczając testamentem swoje dzieci które w ogóle się nim nie interesowały za życia. Chciałbym wiedzieć czy istnieje możliwość bym nie zapłacił im zachowku. Proszę o informacje dodam że brat był osobą mocno schorowaną?

    1. Jest chyba tak, że jeżeli ktoś jest skutecznie wydziedziczony to jest traktowany tak jakby nie dożył otwarcia spadku. Wtedy do dziedziczenia dochodzą jego dzieci, jeśli takie pozostawił. W dalszej kolejności wnuki i prawnuki. W takim wypadku uprawnienie do zachowku przechodzi na nie tylko muszą dochodzić zachowku w sądzie jeżeli pan nie zapłaci dobrowolnie. To są trudne sprawy więc proszę skontaktować się z prawnikiem.

  10. Dla mnie zachowek jest głupi Ja zapisuję i to się nie liczy. Bo rodzinka która się mną nie interesuje od lat i nie pomaga musi coś dostać. Głupie to prawo

    1. Też jestem ciekaw kiedy zniosą zachowek, to jest dopiero prawniczy przekręt ! Nie wiem kto to wymyślił, ale chyba po to rozdzielać majątek spadkodawcy bez jego zgody i wiedzy po śmierci

Dodaj komentarz