Jak zaliczyć darowiznę domu, mieszkania, nieruchomości czy pieniędzy na schedę spadkową

Jak zaliczyć darowiznę domu, mieszkania, nieruchomości czy pieniędzy na schedę spadkową

Stosownie do dyspozycji art. 1039 § 1 k.c., jeżeli w razie dziedziczenia ustawowego dział spadku następuje między zstępnymi albo między zstępnymi i małżonkiem, spadkobiercy ci są wzajemnie zobowiązani do zaliczenia na schedę spadkową otrzymanych od spadkodawcy darowizn oraz zapisów windykacyjnych, chyba że z oświadczenia spadkodawcy lub z okoliczności wynika, że darowizna lub zapis windykacyjny zostały dokonane ze zwolnieniem od obowiązku zaliczenia. Cytowany wyżej przepis reguluje towarzyszącą działowi spadku instytucję zaliczania na schedę spadkową przez spadkobierców, będących małżonkiem lub zstępnymi spadkodawcy, otrzymanych od spadkodawcy za jego życia darowizn.

Instytucja ta ma urzeczywistniać ideę równego traktowania zstępnych i małżonka spadkodawcy, gdy chodzi o ich uprawnienia do spadku. Przyjmuje się bowiem, że darowizny czynione przez przyszłego spadkodawcę na rzecz osób najbliższych stanowią rodzaj partycypacji obdarowanych w przyszłym spadku, a instytucja zaliczenia darowizn przy dziedziczeniu ustawowym ma realizować dorozumianą wolę spadkodawcy w tym zakresie ( por. postanowienie SN z dnia 24 stycznia 2002 r., III CKN 503/00, Legalis nr 53774).

Co istotne, przepis art. 1039 § 1 k.c. ma dyspozytywny charakter, albowiem obowiązek zaliczania darowizn na schedę spadkową zależy w istocie od woli spadkodawcy, który może zwolnić od tego obowiązku obdarowanego poprzez złożenie w tym przedmiocie stosownego oświadczenia zawartego bądź to w umowie darowizny, bądź w testamencie, czy nawet w odrębnej czynności prawnej poprzez złożenie oświadczenia woli w rozumieniu art. 60 k.c. Koniecznym jest jedynie, by oświadczenie to miało charakter wyraźny. Na wolę spadkodawcy zwolnienia określonej darowizny z obowiązku zaliczenia na schedę spadkową wskazywać mogą oprócz tego okoliczności danej sprawy. Trzeba tu mieć jednak na uwadze te tylko okoliczności, które towarzyszyły dokonywanej darowiźnie.

W świetle treści art. 1039 § 1 k.c. domniemuje się obowiązek zaliczenia przez spadkobiercę otrzymanej darowizny na poczet schedy spadkowej. Tym samym, osoba chcąca obalić powyższe domniemanie winna – zgodnie z obowiązującą na gruncie art. 6 k.c. regułą rozkładu ciężaru dowodu – wykazać za pomocą obiektywnych i wiarygodnych dowodów, iż spadkodawca złożył wyraźne i niebudzące wątpliwości oświadczenie o zwolnieniu osoby z powyższego obowiązku lub też, że okoliczności w jakich doszło do przysporzenia na rzecz obdarowanej świadczą o takiej woli spadkodawczyni.

Jeżeli wartość darowizny lub zapisu windykacyjnego podlegających zaliczeniu przewyższa wartość schedy spadkowej, spadkobierca nie jest obowiązany do zwrotu nadwyżki. W wypadku takim nie uwzględnia się przy dziale spadku ani darowizny lub zapisu windykacyjnego, ani spadkobiercy zobowiązanego do ich zaliczenia. Komentowany przepis rozstrzyga wątpliwości, które mogłyby powstać przy zaliczeniu darowizny, gdyby się okazało, że wartość darowizny przewyższa wartość schedy spadkowej należnej obdarowanemu. Ustawodawca przesądził, że uzasadnionym w takiej sytuacji będzie wyłącznie z operacji rachunkowej działu majątku zarówno wartości takiej darowizny, jak i obdarowanego spadkobiercy. W rezultacie, spadkobierca taki nie jest zobowiązany do zwrotu wspomnianej nadwyżki, jednocześnie jednak z uwagi na zaspokojenie należnej mu schedy wartością darowizny, nie jest już upoważniony do dochodzenia udziału przy dziale spadku, którego rozliczenie następuje między pozostałymi spadkobiercami (por. wyrok SN z dnia 2 marca 2005 r., III CK 28/05, MoP 2005, nr 7).

Na mocy art. 1041 k.c. dalszy zstępny spadkodawcy obowiązany jest do zaliczenia na schedę spadkową darowizny dokonanej przez spadkodawcę na rzecz jego wstępnego. Według art. 1042 § 1 k.c., zaliczenie na schedę spadkową przeprowadza się w ten sposób, że wartość darowizn podlegających zaliczeniu dolicza się do spadku lub do części spadku, która ulega podziałowi między spadkobierców obowiązanych wzajemnie do zaliczenia, po czym oblicza się schedę spadkową każdego z tych spadkobierców, a następnie każdemu z nich zalicza się na poczet jego schedy wartość darowizny podlegającej zaliczeniu. Przepis § 2 tego artykułu przewiduje, że wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili działu spadku.

Można przyjąć, że skoro spadkodawca nie zwolnił darowizny z obowiązku zaliczenia na schedę spadkową, to jego wolą było jednakowe potraktowanie wszystkich spadkobierców. Ustawa nie określa czasu, w jakim darowizna została dokonana, stąd też można wnosić, że wszystkie darowizny dokonane na rzecz małżonka i zstępnych przez spadkodawcę podlegają zaliczeniu na schedę spadkową. W zasadzie chodzi tu o wszystkie nieodpłatne przysporzenia, które za życia spadkodawcy przeszły z jego majątku do majątku spadkobiercy i stały się własnością tego ostatniego.

Zaliczeniu podlegają więc także inne korzyści, jakie otrzymał spadkobierca od spadkodawcy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 2002 r., III CKN 503/00, Lex nr 53147). Orzecznictwo przyjmuje, że taką korzyścią może być nieformalna darowizna dokonana przez spadkodawcę, na przykład darowizna nieruchomości bez zachowania aktu notarialnego, jeżeli w jej następstwie miało miejsce nabycie własności w innej drodze.

Przykład z sprawy sądowej

Mając na uwadze powyższe rozważania sąd uznał, że spadkodawca B. D. dokonał na rzecz uczestnika L. D. darowizny podlegającej zaliczeniu na schedę spadkowa w kwocie 349.500 zł, a na rzecz wnioskodawcy darowizny podlegającej zaliczeniu na schedę spadkowa w kwocie 50.000 zł. (1/2 wartości darowizn poczynionych przez małżonków B. i Z. D.)

Wartość majątku spadkowego pozostawionego przez spadkodawcę B. D. wynosi 1516,25 zł. Do tej wartości należy doliczyć wartości darowizny poczynionych przez spadkodawcę, tj. kwoty 349.500 zł. i 50.000 zł. Kwota stanowiąca podstawę do ustalenia wartości sched spadkowych wynosi zatem 401.016,25 zł, która należy podzielić na 3 (tyle wynoszą udziały spadkobierców) Wartość schedy spadkowej każdego spadkobiercy wynosi zatem 133.672 zł.

Wartość otrzymanej przez uczestnika L. D. darowizny od ojca przewyższa wartość jego schedy spadkowej, a więc stosownie do art.1040 k.c. sąd nie uwzględnił zarówno jego jak i otrzymanej przez niego darowizny przy dziale spadku.

Należało zatem dokonać działu spadku między Z. D. i wnioskodawcą S. D.. Wartość majątku spadkowego pozostawionego przez spadkodawcę B. D., jak wcześniej ustalono, wynosi 1516,25 zł. Do tej wartości należy doliczyć wartości darowizny poczynionej przez spadkodawcę, na rzecz wnioskodawcy w kwocie 50.000 zł. Kwota stanowiąca podstawę do ustalenia wartości sched spadkowych wynosi zatem 51.516,25 zł. Kwotę tą należy podzielić na 2 (tyle wynoszą udziały spadkobierców) Wartość schedy spadkowej każdego spadkobiercy wynosi zatem 25.758,12 zł. Wartość otrzymanej przez wnioskodawcę darowizny od ojca przewyższa wartość jego schedy spadkowej, a więc stosownie do art.1040 k.c. sąd nie uwzględnił zarówno jego jak i otrzymanej przez niego darowizny przy dziale spadku.

Sąd nie rozliczał darowizny w postaci samochodu F. (…) uznając, że była to darowizna zwyczajowo przyjęta w rodzinie, gdyż każdy z synów B. D. korzystał z tego samochodu.

Z tych też dokonując zniesienia współwłasności i działu spadku po B. D. sąd przyznał składniki majątku uczestniczce Z. D. bez obowiązku spłaty na rzecz wnioskodawcy i uczestnika L. D. Sąd Rejonowy w Szczytnie I Wydział Cywilny, sygn. akt: I Ns 152/15

W przypadku jakichkolwiek pytań bądź wątpliwości, pozostajemy do Państwa dyspozycji. Prosimy przejść do zakładki kontakt.

Z wyrazami szacunku.

Rate this post

Dodaj komentarz