Podział spadku - sprzedaż mieszkania, domu czy nieruchomości przez Sąd i komornika

Podział spadku - sprzedaż mieszkania, domu czy nieruchomości przez Sąd i komornika

Dział spadku może nastąpić bądź na mocy umowy między wszystkimi spadkobiercami bądź na mocy orzeczenia sądu na żądanie któregokolwiek ze spadkobierców. Z kolei sądowy dział spadku powinien obejmować cały spadek, przy czym z ważnych powodów może być ograniczony do części spadku – art. 1038 § 1 KC

Zgodnie natomiast z art. 684 KPC w postępowaniu o dział spadku sąd ustala skład i wartość spadku ulegającego podziałowi, przy czym sąd ustala skład spadku według jego stanu z chwili otwarcia, natomiast wartość spadku według cen z chwili dokonywania działu (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27.09.1974 roku, III CZP 58/74, OSNCP z 1975 r. Nr 1, poz. 12). W niniejszej sprawie bezspornym pozostawał skład masy spadkowej po C. M., który obejmował wyłącznie spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego numer (...) położonego w Ł. przy ulicy (...). Ostatecznie, wobec braku zajęcia jakiegokolwiek merytorycznego stanowiska w sprawie przez uczestnika, bezsporna była również wartość prawa wchodzącego w skład spadku, którą Sąd ustalił na podstawie samych depozycji wnioskodawczyni, jak i jej twierdzeń zawartych w uzasadnieniu wniosku. W następstwie tak ukształtowanych okoliczności Sąd ustalił skład masy spadkowej oraz wartość wchodzącego w niej prawa jak w punkcie 1 postanowienia.

Przechodząc do kwestii sposoby dokonania działu spadku należało odwołać się do treści art. 1035 KC, zgodnie z którym jeżeli spadek przypada kilku spadkobiercom, do wspólności majątku spadkowego oraz do działu spadku stosuje się odpowiednio przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych z zachowaniem przepisów niniejszego tytułu. Regulacja kodeksu cywilnego w zakresie zniesienia współwłasności przewiduje trzy podstawowe jej formy, a mianowicie : podział fizyczny rzeczy ( art. 211 KC), przyznanie całej rzeczy jednemu ze współwłaścicieli z obowiązkiem spłaty pozostałych ( art. 212 § 2 KC in principio) oraz sprzedaż rzeczy stosownie do przepisów kodeksu postępowania cywilnego i podział sumy uzyskanej ze sprzedaży ( art.art. 212 § 2 KC in fine). Nie ulega przy tym wątpliwości (na co wskazuje sama systematyka kodeksowa i redakcja wymienionych norm), że przy braku jednomyślności współwłaścicieli, podstawowym sposobem zniesienia współwłasności pozostaje podział w naturze, zaś dopiero w dalszej kolejności winna być rozważana możliwość przyznania przedmiotu na rzecz jednego z nich z obowiązkiem stosownej spłaty, zaś dopiero ostatecznie sprzedaż przedmiotu stosownie do przepisów kodeksu postępowania cywilnego.

Jeżeli określony przedmiot nie daje się podzielić może on być przyznany stosownie do okoliczności jednemu ze spadkobierców z obowiązkiem spłaty pozostałych albo sprzedany. Oba te sposoby działu spadku należy uznać za równorzędne. Jednakże przyznanie przedmiotu spadkowego jednemu ze spadkobierców uzależnione jest od wyrażenia przez niego zgody. Jeżeli żaden ze współspadkobierców nie wyrazi zgody na przyznanie mu przedmiotu spadkowego, Sąd jest zobowiązany do zarządzenia jego sprzedaży (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 listopada 1998 roku, II CKN 347/98, OSNC 1999, nr 6, poz. 8), bowiem sąd nie może przyznać określonego przedmiotu danemu spadkobiercy wbrew jego woli (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 1970 roku, III CZP 92/69, OSNC 1970, nr 10, poz 174.). Pomimo brzmienia tego przepisu, wskazującego na równorzędność tych dwóch sposobów podziału, zniesienie współwłasności przez sprzedaż rzeczy wspólnej jest traktowane jako sposób ostateczny. Znajduje on zastosowanie w wypadku złożenia przez wszystkich współwłaścicieli zgodnego wniosku co do takiego sposobu zniesienia współwłasności, a także pomimo braku takiego wniosku - gdy żaden ze spadkobierców nie wyraża zgody na przyznanie mu rzeczy w naturze (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 listopada 1998 roku, II CKN 347/98, OSNC 1999, nr 6, poz. 108) bądź też żaden ze współwłaścicieli lub ten, który wyłącznie ubiega się o przyznanie mu wspólnej rzeczy, nie byłby w stanie ponieść ciężaru spłat (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 kwietnia 2001 r., II CKN 658/00, OSNC 2001, nr 12, poz. 179). Sprzedaży zarządzonej przez Sąd dokonuje się stosownie do przepisów kodeksu postępowania cywilnego ( art. 1066-1071 KPC) w trybie postępowania egzekucyjnego (w drodze licytacji).

Przykład sprawy Sądowej

Dokonanie działu spadku przez zarządzenie sprzedaży licytacyjnej wchodzącego w jego skład spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego było jedynym możliwym sposobem podziału stosownie do okoliczności niniejszej sprawy.

Po pierwsze, sam charakter wspólnego prawa wykluczał podział fizyczny, który nie jest możliwy w odniesieniu do spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego.

Po wtóre, nie zaktualizowały się przesłanki pozwalające na przyznanie spornego prawa na rzecz jednego ze spadkobierców z obowiązkiem spłaty pozostałych. Jak już uprzednio wskazano ten sposób zniesienia współwłasności wymaga uprzedniego uzyskania zgody podmiotu na rzecz którego prawo ma zostać przyznane, a także posiadania przez niego realnych możliwości pozwalających na spłatę pozostałych spadkobierców. Wnioskodawczyni nie wyraziła zgody na przyznanie jej spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego, a jednocześnie sprzeciwiła się jego przyznaniu uczestnikowi z obowiązkiem spłaty. A. N. (1) wskazała bowiem, że D. M. z całą pewnością nie posiada środków finansowych pozwalających na spłatę przysługujących jej udziałów we wspólnym prawie w rozsądnym terminie. Na poparcie swoich twierdzeń podniosła okoliczność nieregularnego uiszczania należności czynszowych związanych ze spornym lokalem na rzecz spółdzielni mieszkaniowej przez jej brata. Fakt ten znalazł potwierdzenie w treści nakazów zapłaty wydanych w sprawach z powództwa Spółdzielni Mieszkaniowej (...) przeciwko uczestnikom oraz zaświadczenia potwierdzającego aktualną na dzień 31 marca 2019 roku wysokość zadłużenia (9.150,72 złotych). Przy jednoczesnym braku zajęcia stanowiska procesowego przez uczestnika również i ten tryb zniesienia współwłasności nie mógł być brany pod uwagę w realiach niniejszej sprawy.

W powyższym świetle Sąd dokonał działu spadku po zmarłym C. M., w sposób pozwalający na zabezpieczenie interesów wszystkich spadkobierców przez podział cywilny rzeczy, a więc sprzedaż licytacyjną w trybie przepisów kodeksu postępowania cywilnego. Nie można było przy tym pominąć treści depozycji samej wnioskodawczyni, która wprost przyznała, że ma świadomość charakteru i skutku tego sposobu zniesienia współwłasności, w szczególności zaś perspektywy uzyskania w ostatecznym rozrachunku zdecydowanie mniejszej kwoty pieniężnej niż ta, którą mogłaby jej przypaść w przypadku przyznania prawa na rzecz jej brata z obowiązkiem stosownej spłaty .

Stosownie do treść art. 625 w zw. z art. 688 KPC w postanowieniu zarządzającym sprzedaż rzeczy należących do współwłaścicieli sąd bądź rozstrzygnie o wzajemnych roszczeniach współwłaścicieli, bądź też tylko zarządzi sprzedaż, odkładając rozstrzygnięcie o wzajemnych roszczeniach współwłaścicieli oraz o podziale sumy uzyskanej ze sprzedaży do czasu jej przeprowadzenia. Mając na uwadze dyspozycję przywołanego przepisu Sąd jednocześnie określił, że suma uzyskana ze sprzedaży wspólnego prawa, po pomniejszeniu o nieuiszczone koszty egzekucyjne należne komornikowi sądowemu oraz po zwróceniu poniesionych przez wnioskodawczynię i uczestnika kosztów egzekucyjnych będzie podlegała podziałowi po ½ części dla A. N. (1) oraz D. M., a zatem odpowiednio do przysługujących im udziałów spadkowych.

Rozstrzygnięcie Sądu

Sąd Rejonowy na rozprawie sprawy z wniosku A. N. (1)przy udziale D. M. o dział spadku
postanawia :
1. ustalić, że w skład spadku po C. M. wchodzi spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego numer (...), położonego w Ł. przy ulicy (...), dla którego nie jest prowadzona odrębna księga wieczysta lub odrębny zbiór dokumentów, o wartości 240.000 zł (dwieście czterdzieści tysięcy złotych);
2. dokonać działu spadku po C. M., w ten sposób, że zarządzić sprzedaż prawa majątkowego opisanego w punkcie 1 postanowienia stosownie do przepisów kodeksu postępowania cywilnego i określić, że suma uzyskana z jego sprzedaży, po pomniejszeniu o nieuiszczone koszty egzekucyjne należne komornikowi sądowemu oraz po zwróceniu poniesionych przez wnioskodawczynię i uczestnika kosztów egzekucyjnych będzie podlegała podziałowi po ½ części dla A. N. (1) oraz D. M.;
3. ustalić, że każdy z uczestników ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Postanowienie Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi - I Wydział Cywilny z dnia 30 maja 2019 r. I Ns 1/19

W przypadku jakichkolwiek pytań bądź wątpliwości, pozostajemy do Państwa dyspozycji. Prosimy przejść do zakładki kontakt.

Z wyrazami szacunku.

Dodaj komentarz