Rozszerzenie wspólności majątkowej małżonków jako darowizna przy obliczaniu zachowku

Rozszerzenie wspólności majątkowej małżonków jako darowizna przy obliczaniu zachowku

Umowa majątkowa małżeńska na podstawie art. 47 i n. KRO, mocą której małżonkowie rozszerzają wspólność ustawową małżeńską na prawo majątkowe, wchodzące w skład majątku odrębnego, przy czym jest to jedyny element tej umowy, w istocie nie stanowi umowy majątkowej małżeńskiej. Istotą tej umowy nie są bowiem modyfikacje samego ustroju majątkowym małżonków, poprzez np. włączenie do majątku wspólnego pewnej kategorii przedmiotów, a jedynie osiągnięcie skutku w postaci przeniesienia określonego prawa podmiotowego do innego majątku. Brak zatem właściwego dla umów majątkowych małżeńskich regulacyjnego charakteru (tak jeszcze na gruncie art. 22 KRO S. Breyer i S. Gross w: Kodeks rodzinny Komentarz, pod red. M. Grudzińskiego i J. Ignatowicza, Warszawa 1959, s.150, na gruncie KRO J. Pietrzykowski w: Kodeks rodzinny i opiekuńczy z komentarzem, pod red. J. Pietrzykowskiego, warszawa 1990, s.259, A. Dyoniak w: glosa do uchwały SN z 15 stycznia 1992 r., III CZP 142/91, OSP 1993, Nr 5, poz. 92, tak też uchwała SN z dnia 14 czerwca 1963 r., III CO 24/63, OSNC 1964, Nr 5, poz. 88).  Jest to również czynność prawna mająca postać rozporządzenia nieodpłatnego, albowiem małżonek, z którego majątku odrębnego przeniesiono składnik do majątku wspólnego, nie uzyskuje w ramach tej umowy na rzecz majątku odrębnego żadnego ekwiwalentu.

Rozszerzenie wspólności majątkowej małżonków jako darowizna przy obliczaniu zachowku Poznań

Spadkodawca może więc dokonać nieodpłatnego przysporzenia, zbliżonego swoim charakterem do umowy darowizny na rzecz małżonka, w postaci rozszerzenia ustroju ustawowej wspólności majątkowej na swój majątek odrębny (obecnie osobisty). Powyższą tezę wspierają również wnioski wynikające z wykładni art. 993 KC. Na gruncie tego unormowania, jako darowizny należy traktować nie tylko umowy zawarte na podstawie art. 888 KC, lecz również wszelkie inne czynności, mocą których dochodzi do nieodpłatnego przysporzenia. Odmienna wykładnia sprzeciwiłaby się celowi powyższego przepisu, jakim jest ochrona należnego zachowku. Oceny czy w danym stanie faktycznym nastąpiło nieodpłatne przysporzenie dokonuje sąd (tak orzeczenie SN z dnia 17 czerwca 1953 r., II C 534/53, OSN 1954, poz. 60). Wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi - I Wydział Cywilny z dnia 25 marca 2014 r. I ACa 1204/13

Sprawa sądowa opracowana przez Kancelarię

Sąd stanął na stanowisku, że umowę majątkową małżeńską rozszerzającą wspólność majątkową zawartą pomiędzy J. a J. L. (2) należy traktować, jak umowę darowizny, na co wskazywali pozwani. Nie ulega wątpliwości, iż umowa rozszerzająca ustawową wspólność majątkową małżeńską jest swoistą, odrębną od umowy darowizny, umową nazwaną, uregulowaną w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Jej celem jest ustalenie zasad, według których kształtować się mają wzajemne stosunki majątkowe małżonków, a więc uregulowanie w granicach dozwolonych przez prawo - istnienia i zakresu wspólności majątkowej małżeńskiej (wyrok SN z dnia 25 listopada 2003 roku, II CK 273/02). Do zawarcia majątkowej umowy małżeńskiej dochodzi zatem nie tylko wówczas, gdy małżonkowie decydują się na zmianę ustroju majątkowego, lecz także wtedy, gdy modyfikują jedynie zakres majątku wspólnego, powodując jednocześnie przesunięcie określonych praw między majątkami osobistymi małżonków, a majątkiem wspólnym i wywierają skutek rozporządzający. Wspólny skutek obu umów w postaci dokonania przesunięć majątkowych nie oznacza jednak, iż umowę rozszerzającą ustawową wspólność majątkową traktować należy dla potrzeb ustalenia substratu zachowku, jak umowę darowizny. Z uwagi na konstrukcję wspólności łącznej, wskutek przesunięcia składników majątkowych z majątku osobistego do majątku wspólnego, korzyść uzyskują bowiem oboje małżonkowie, a więc i ten z nich, któremu dane prawo przysługiwało dotychczas niepodzielnie. Tym samym nie ma żadnych podstaw, aby do substratu zachowku doliczyć wartość przedmiotów, które na skutek umowy majątkowej małżeńskiej rozszerzającej wspólność majątkową weszły następnie w skład majątku wspólnego J. i J. L. (1).

Rozszerzenie wspólności majątkowej małżonków jako darowizna przy obliczaniu zachowku Poznań

Sąd podzielił pogląd zgodnie z którym „ jak darowizny należy traktować przesunięcie pomiędzy masami majątkowymi małżonków, które mogą następować nie tylko w drodze darowizny sensu stricto, ale również przez rozszerzenie wspólności majątkowej małżeńskiej”. Umowy takie muszą być uwzględniane przy obliczaniu zachowku, z uwagi na podobieństwo skutków z umową darowizny. Stąd przy uwzględnianiu wartość należało także zaliczyć wartość całej nieruchomości w postaci mieszkania przy ul. (...) w K., uwzględniając najpierw umowę małżeńską z 17 stycznia 1986 r., a następnie umowę darowizny z dnia 7 grudnia 1994 r. oraz drugą połowę nieruchomości położonej w Z., składającej się z działki nr (...), przekazanej umową darowizny w 1995 r. o wartości 297.589 zł. Ponieważ powodowie dochodzili zachowku wskazując jedynie te dwie nieruchomości, jako objęte umową małżeńską majątkową, a także umowami darowizn, dlatego Sąd uwzględnił jedynie te nieruchomości.

Jako darowizny na rzecz powodów nie można w ocenie Sądu I instancji traktować wpłaty, jakiej dokonał J. L. (1) na poczet częściowego pokrycia kosztów pogrzebu A. P., bowiem pozwani nie wykazali jej wysokości. Przy określaniu wysokości substratu zachowku Sąd nie uwzględnił ponadto kwot pieniężnych, jakie pozwana K. S. otrzymywała z tytułu wynajmowania lokalu mieszkalnego przy ul. (...) w K., bowiem ich wysokość nie została wykazana przez powodów. Uwzględniając wartość zachowku Sąd Rejonowy na podstawie art. 922 KC w związku z art. 713 KC w związku z art. 754 KC uwzględnił długi spadkowe w postaci: niespłaconego na dzień śmierci J. L. (5) kredytu w wysokości 129.184,85 zł, nakładów na lokale mieszkalne w kwocie 38.500 zł, kosztów pogrzebu (19.361,01 - 6.406,16 = 12.954,85 zł), łącznie 116.047,28 zł. Łączna wartość aktywów majątku spadkowego po J. L. (1) wynosi zatem 658.146,81 zł + 614.314 zł (darowizny i umowa majątkowa) = 1.272.460,81 zł. 1.272.460,81 zł - 116.047,28 zł = 1.156.413,53 zł.

Rozszerzenie wspólności majątkowej małżonków jako darowizna przy obliczaniu zachowku Poznań

Powodowie są wnukami spadkodawcy i jeżeli dziedziczyliby spadek z ustawy, to przypadłoby im po 1/16 części całego spadku. W związku z tym, z tytułu zachowku M. P. (1) i M. P. (2) należy się po 1/32 całości spadku, zaś M. P. (3), który jest małoletni - 1/24 całości spadku. Wartość przedmiotów spadkowych przeznaczonych dla powodów w testamencie sporządzonym przez J. L. (1) wynosiła po 7.295 zł. W związku z powyższym, M. P. (1) i M. P. (2) należy się kwota 36.137,92 zł, co stanowi 1/32 całości spadku, zaś M. P. (3) kwota 48.183,89 zł, co stanowi 1/24 całości spadku. Po odliczeniu wartości przedmiotów spadkowych przeznaczonych dla powodów w testamencie, M. P. (1) i M. P. (2) przysługuje zachowek w kwocie 28.842,92 zł, a M. P. (3) w kwocie 40.888,89 zł, przy czym brak było podstaw, aby zasądzić te roszczenia solidarnie (art. 366 i nast. KC). Pozwana J. L. (3) zmarła przed otrzymaniem pozwu, a zatem jej wartość spadku w wysokości 108.331 zł należało podzielić na jej spadkobierców K. S. i A. L. (1) (po 54.165,50 zł). Stąd udział A. L. (1) wyniósł: 308.159 zł + 54.165,50 zł = 362.324,50 zł (54 %). Udział K. S. wyniósł: 254.358 zł + 54.165,50 zł = 308.523,50 zł (46 %). Zatem od pozwanych należało zasądzić odpowiednio 54 % i 46 %. Na rzecz M. P. (1) i M. P. (2): 28.842,92 x 0,54 = 15.575,17 zł; 28.842,92 x 0,46 = 13267,74 zł. Na rzecz M. P. (3): 40.888,89 x 0,54 = 22.080 zł; 40.888,89 x 0,46 = 18.808,88 zł. W pozostałym zakresie Sąd oddalił powództwo, jako niewykazane. Wyrok Sądu Okręgowego z dnia 10 listopada 2016 r. II Ca 1547/16

W przypadku jakichkolwiek pytań bądź wątpliwości, pozostajemy do Państwa dyspozycji, prosimy przejść do zakładki kontakt.

Z wyrazami szacunku.

5/5 - (111 votes)

Dodaj komentarz