Kiedy zapłacić zachowek

Kiedy zapłacić zachowek

Roszczenie o zachowek staje się wymagalne według ogólnych reguł wskazanych w art. 455 KC. Natura prawna długu z tytułu zachowku nie różni się zasadniczo od innych długów spadkowych, o jakich mowa w art. 922 § 3 KC, z tym jedynie, że w sposób odmienny ustawodawca ukształtował zakres odpowiedzialności, co wynika z treści przepisu art. 1000 § 2 KC W tej sytuacji wymagalność tego długu wynika z zasad ogólnych, zawartych w art. 455 KC (tak SA w Łodzi z dnia 27.02.2013 r., I ACa 1156/12).

Ne można podzielić stanowiska, według którego odsetki od uwzględnionego roszczenia o zachowek należą się zawsze od dnia wyrokowania. Należy mieć na uwadze, że roszczenie o zachowek jest od początku długiem pieniężnym (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 1999 r., I CKN 248/98). Przepisy nie określają terminu wymagalności roszczenia z tytułu zachowku, wobec czego powinno ono zostać spełnione przez zobowiązanego, zgodnie z art. 455 KC, niezwłocznie po wezwaniu przez uprawnionego do zachowku. Ustalenie jego wysokości w postępowaniu na podstawie cen obowiązujących w chwili wyrokowania (por. uchwała w składzie siedmiu sędziów Sądu Najwyższego, zasada prawna, z dnia 26 marca 1985 r., III CZP 75/84, OSNC rok 1985, Nr 10, poz. 147, wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 25 maja 2005 r., oraz z dnia 4 lipca 2012 r., I CSK 599/11, nadto art. 995 KC) nie przesądza o tym, że w każdym przypadku, od tej daty dopiero będą dopiero przysługiwały odsetki na rzecz uprawnionego. W związku ze stabilizacją stosunków ekonomicznych, odsetki ustawowe pełnią w mniejszym niż dawniej funkcję waloryzacyjną, a w większym stopniu funkcję swego rodzaju zryczałtowanego wynagrodzenia za korzystanie przez dłużnika ze środków pieniężnych należnych wierzycielowi oraz funkcję motywującą dłużnika do spełnienia świadczenia pieniężnego. Sama waloryzacja świadczenia pieniężnego dokonywana przez sąd w ramach ustalania wysokości roszczenia o zachowek, według cen obowiązujących w chwili wyrokowania, nie pozwala na uwzględnienie wszystkich negatywnych konsekwencji, jakie poniósł wierzyciel przez czas, gdy nie mógł korzystać z przysługującej mu od zobowiązanego z tytułu zachowku sumy pieniężnej.

Niekiedy w okresie wyrokowania ceny, stanowiące podstawę ustalenia wysokości roszczenia z tytułu zachowku, nie są wyższe, a niekiedy nawet są niższe niż w chwili wezwania zobowiązanego do zapłaty zachowku. Prowadzi to do wniosku, że termin, od którego zobowiązany z tytułu zachowku popadł w stan opóźnienia - warunkujący zasądzenie odsetek ustawowych - należy ustalić indywidualnie z uwzględnieniem okoliczności danej sprawy. O stanie opóźnienia można mówić wówczas, gdy zobowiązany znał już wszystkie obiektywnie istniejące okoliczności pozwalające mu racjonalnie ocenić zasadność i wysokość zgłoszonego roszczenia z tytułu zachowku. Może to być więc nastąpić także w dacie poprzedzającej chwilę wyrokowania (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 września 2010 r., II CSK 178/10) – (tak SN w wyroku z 7.02.2013 r., (...)).

Przykład sprawy sądowej nr 1

W niniejszej sprawie powódka dochodziła zasądzenia odsetek ustawowych za opóźnienie od upływu 14 dni od wezwania pozwanego do zapłaty kwoty zachowku, tj. od 3 czerwca 2015 r., czyli jeszcze przed wniesieniem pozwu. Tymczasem nawet sama apelująca motywując w apelacji żądanie nieobciążania jej kosztami sądowymi stwierdziła, że „charakter roszczenia był trudny do oszacowania w momencie wytaczania powództwa”. Należało zatem przyjąć, że okoliczności pozwalające na racjonalną ocenę zasadności i wysokości roszczenia z tytułu zachowku były znane z momentem sporządzenia i doręczenia stronom opinii biegłej sądowej, która dokonała oszacowania nieruchomości będącej przedmiotem darowizny spadkodawczyni uczynionej na rzecz małżonków W., w tym na rzecz pozwanego, jako jednego ze spadkobierców. Pozwany odebrał pierwszą opinię biegłej w dniu 16 stycznia 2017 r., zatem mając dane do wyliczenia zachowku, pozostawał w opóźnieniu z jego zapłatą na rzecz powódki od dnia 17 stycznia 2016 r., do dnia wyrokowania przez Sąd I instancji, kiedy to doszło do rozłożenia na raty całej należności, poczynając od następnego miesiąca po dacie wyroku.

Należy wskazać, że z utrwalonego orzecznictwa wynika, że rozkładając z mocy art. 320 KPC zasądzone świadczenie pieniężne na raty, sąd nie może – na podstawie tego przepisu – odmówić przyznania wierzycielowi żądanych odsetek za okres do dnia wydania wyroku zasądzającego świadczenie; rozłożenie zasądzonego świadczenia ma jednak ten skutek, że wierzycielowi nie przysługują odsetki od ratalnych świadczeń za okres od daty wyroku do daty płatności poszczególnych rat (tak SN w uchwale składu 7 sędziów SN – zasada prawna- z dnia 22.09.1970 r., III PZP 11/70, OSNC rok 1971, nr 4, poz. 61).

Niemożność naliczania odsetek za czas od wydania wyroku w przypadku rozłożenia świadczenia na raty ustaje z chwilą nadejścia terminu płatności poszczególnych rat. Jeżeli bowiem pozwany opóźnia się z zapłatą poszczególnych rat, powodowi należą się odsetki za opóźnienie. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi - I Wydział Cywilny z dnia 6 grudnia 2018 r. I ACa 1706/17

Przykład sprawy sądowej nr 2

Sąd Apelacyjny podziela pogląd o bezterminowym charakterze zobowiązania pozwanego i o tym, że zgodnie z art. 455 KC wymagalność tego zobowiązania winna być określona na podstawie wezwania do zapłaty, za które może być uznane doręczenie pozwanemu odpisu pozwu. Przy przyjęciu, że doręczenie to nastąpiło w dniu 27 grudnia 2011 r. nie można jednak uznać - tak, jak uczynił to Sąd Okręgowy - że już w tej dacie pozwany pozostawał w opóźnieniu uzasadniającym zasądzenie od niego odsetek. W dacie tej pozwany dopiero został wezwany do spełnienia świadczenia, o jego ewentualnym opóźnieniu można zatem mówić najwcześniej od dnia następnego. Nie można jednak uznać, by obowiązek niezwłocznego spełnienia świadczenia oznaczał, że pozwany był zobowiązany spełnić je natychmiast zwłaszcza, jeśli weźmie się pod uwagę znaczną wysokość zachowku. W ocenie Sądu Apelacyjnego właściwym terminem, w którym pozwany mógł wywiązać się ze swego zobowiązania, był termin miesiąca, co oznacza, że można zarzucić mu opóźnienie w zapłacie zasądzonej kwoty dopiero od dnia 28 stycznia 2012 r. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie - VI Wydział Cywilny z dnia 5 czerwca 2019 r. VI ACa 38/18

W przypadku jakichkolwiek pytań bądź wątpliwości, pozostajemy do Państwa dyspozycji. Prosimy przejść do zakładki kontakt.

Z wyrazami szacunku.

Dodaj komentarz