Zachowek a zwolnienie z zaliczenia darowizny na schedę spadkową

Zachowek a zwolnienie z zaliczenia darowizny na schedę spadkową

Instytucja zachowku służy zabezpieczeniu interesów majątkowych osób najbliższych spadkodawcy, nawet wbrew jego woli.  Zgodnie z art. 991 § 1 k.c. zachowek należy się tylko zstępnym, małżonkowi i rodzicom spadkodawcy. Uprawnienie do zachowku nie przysługuje jednak osobie wydziedziczonej przez spadkodawcę w testamencie. Osoba należąca do kręgu podmiotów wymienionych w art. 991 § 1 k.c. ma prawo do uzyskania określonej korzyści ze spadku nawet, jeżeli została celowo pominięta przez spadkodawcę w testamencie. Prawo do zachowku oznacza uprawnienie do otrzymania z majątku spadkowego określonej sumy pieniężnej. Zaspokojenie należnego osobie uprawnionej roszczenia o zachowek w pierwszej kolejności może nastąpić bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu. Dopiero w przypadku, gdy uprawniony nie uzyska równowartości zachowku w jednej z powyższej form może kierować roszczenie o zachowek do spadkobiercy, ewentualnie osoby obdarowanej przez spadkodawcę.

Stosownie do art. 994 § 1 k.c. przy obliczaniu zachowku nie dolicza się do spadku drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych, ani dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, darowizn na rzecz osób nie będących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku. Jak wskazuje wprost treść w/w przepisu, jak i utrwalone orzecznictwo wynikające z art. 994 § 1 k.c. ograniczenie doliczania darowizn za okres 10 lat nie dotyczy sytuacji gdy darowizny zostały dokonane na rzecz spadkobierców lub osób uprawnionych do zachowku ( wyrok Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 7 marca 2013 roku I ACa 548/12). Podlegają zaliczeniu darowizny uczynione na rzecz spadkobierców lub uprawnionych do zachowku bez względu na datę ich dokonania (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 1 czerwca 2004 roku I ACa 285/04).

Do zaliczenia na schedę spadkową otrzymanych od spadkodawcy darowizn nie dojdzie wtedy gdy zostały one dokonane ze zwolnieniem od obowiązku zaliczenia w sytuacji, gdy ma miejsce dziedziczenie ustawowe. Obowiązek zaliczania darowizn i zapisów windykacyjnych istnieje wyłącznie przy dziedziczeniu ustawowym i może być zrealizowany tylko w toku działu spadku, zarówno umownego, jak i sądowego. W żadnym przypadku obowiązek ten nie istnieje przy dziedziczeniu testamentowym, nie może też być nałożony przez testatora na spadkobierców testamentowych. Brak jest podstaw prawnych, aby powyższy, jasny w swoim brzmieniu przepis odnieść bezpośrednio do regulacji dotyczących zachowku. Darowizny, które dolicza się do spadku przy obliczaniu zachowku, oraz które zaliczeniu nie podlegają zostały wskazane w art. 994 k.c. Czym innym jest scheda spadkowa a czym innym wartość substratu zachowku. Obowiązek zaliczania darowizn na schedę spadkową zależy od woli spadkodawcy. Gdy spadkobierca zwolnił darowiznę od zaliczenia jej na schedę spadkową, darowizna ta nie jest brana pod uwagę przy dokonywaniu działu spadku. Jak już to podkreślano, zaliczenie na schedę spadkową jest więc czymś innym niż roszczenie o zachowek. Zwolnienie więc przez spadkodawczynię uczynionej na rzecz pozwanego darowizny z obowiązku zaliczenia na schedę spadkową powoduje tylko tyle, że nie byłaby ona w razie dziedziczenia ustawowego brana pod uwagę przy dokonywaniu działu spadku, nie powoduje jednak wyłączenia z obliczenia wysokości zachowku.

Dlatego oświadczenie darczyńcy, że zwalnia darowiznę z obowiązku zaliczenia jej na poczet schedy spadkowej nie ma znaczenia dla kwestii zachowku. W szczególności zwolnienie z obowiązku zaliczenia na schedę spadkową nie powoduje, że darowizny tej nie dolicza się do spadku przy obliczaniu zachowku należnego uprawnionym. Zaliczanie darowizn na schedę spadkową i zaliczanie darowizn do spadku przy ustalaniu zachowku to dwie różne kwestie. Należy wyraźnie podkreślić, iż Kodeks cywilny nie przewiduje możliwości zwolnienia darowizny z zaliczania do spadku przy obliczaniu zachowku. Przy obliczaniu zachowku, do spadku dolicza się wszystkie darowizny prócz drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych oraz darowizn na rzecz osób nie będących spadkobiercami lub osobami uprawnionymi do zachowku dokonanych przed więcej niż 10 lat licząc wstecz od otwarcia spadku (śmierci spadkodawcy), co wynika z art. 993 k.c. i art. 994 k.c.

Reasumując, bez znaczenia dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy o zachowek ma okoliczność, że spadkodawca złożył oświadczenie, przykładowo w akcie notarialnym, że zwalnia darowiznę z obowiązku zaliczenia jej na schedę spadkową.

W przypadku jakichkolwiek pytań bądź wątpliwości, pozostajemy do Państwa dyspozycji. Prosimy przejść do zakładki kontakt.

Z wyrazami szacunku.

Rate this post

Dodaj komentarz