Wezwanie do zapłaty zachowku

Wezwanie do zapłaty zachowku

Zgodnie z art. 991 § 1 KC zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni - dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach - połowa wartości tego udziału (zachowek). Z kolei w myśl § 2 tego przepisu, jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia. W ten sposób polskie prawo spadkowe zapewnia członkom najbliższej rodziny spadkodawcy, zaliczonym do kręgu uprawnionych do zachowku, uzyskanie określonej korzyści ze spadku niezależnie od woli spadkodawcy, tj. choćby spadkodawca pozbawił ich tej korzyści przez rozrządzenia testamentowe lub dokonane darowizny.

W celu ustalenia wysokości zachowku należy najpierw określić udział spadkowy stanowiący podstawę do obliczenia zachowku. Wyjść trzeba tutaj od ustalenia udziału, w jakim uprawniony byłby powołany do spadku z ustawy, przy czym przy operacji tej, zgodnie z art. 992 KC, uwzględnia się także spadkobierców niegodnych oraz spadkobierców, którzy spadek odrzucili, natomiast nie uwzględnia się spadkobierców, którzy zrzekli się dziedziczenia albo zostali wydziedziczeni. Następnie udział ten mnoży się, stosownie do art. 991 § 1 KC, przez 2/3, jeżeli uprawniony do zachowku jest trwale niezdolny do pracy lub małoletni, a w pozostałych sytuacjach - przez 1/2. Otrzymany wynik to właśnie udział spadkowy stanowiący podstawę do obliczenia zachowku. Jak wskazano wyżej, powódka byłaby z ustawy powołana do ½ spadku. Czyli jej udział spadkowy stanowiący podstawę do obliczenia zachowku to ¼.

Kolejnym etapem obliczania zachowku jest ustalenie tzw. substratu zachowku ( art. 993-995 KC). Ustalenie substratu zachowku wymaga przede wszystkim określenia czystej wartości spadku. Czysta wartość spadku stanowi różnicę pomiędzy stanem czynnym spadku, czyli wartością wszystkich praw należących do spadku, według ich stanu z chwili otwarcia spadku, i cen z chwili orzekania o zachowku (por. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego - zasadę prawną - z dnia 26 marca 1985 r., III CZP 75/84, OSP 1988, nr 2, poz. 27), a stanem biernym spadku, czyli sumą długów spadkowych, z pominięciem jednak długów wynikających z zapisów i poleceń. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14 marca 2008 roku (IV CSK 509/07) punktem odniesienia przy obliczaniu stanu czynnego spadku dla potrzeb obliczenia wysokości należnego zachowku może być jedynie chwila otwarcia spadku będąca chwilą śmierci spadkodawcy ( art. 922 § 1, art. 924 i 925 KC).

Ustalanie składu spadku, mianowicie różnicy między wartością stanu czynnego spadku (aktywów) i wartością stanu biernego spadku (pasywów), następuje więc co do zasady, według reguł określonych w art. 922 KC, nie uwzględnia się jedynie zapisów i poleceń oraz oczywiście długów z tytułu zachowku (wyrok SN z dnia 14 marca 2008 r., IV CSK 509/07). Obliczenie zachowku następuje na podstawie wartości spadku ustalonej według cen z daty orzekania o roszczeniach z tego tytułu (tak: uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26 marca 1985 r., III CZP 75/84, Lex).

Przy obliczaniu zachowku dolicza się do spadku darowizny dokonane przez spadkodawcę, za wyjątkiem drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych, oraz darowizn dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, darowizn na rzecz osób niebędących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku ( art. 993 i art. 994 § 1 KC).

Obliczanie zachowku zamyka operacja mnożenia substratu zachowku przez udział spadkowy stanowiący podstawę do obliczenia zachowku. Jej wynik wyraża wysokość należnego zachowku.

Uprawniony należny mu zachowek, obliczony w powyższy sposób, może otrzymać przede wszystkim w postaci powołania do spadku, zapisu lub uczynionej przez spadkodawcę na jego rzecz darowizny ( art. 991 § 2 KC). Gdy jednak to nie nastąpi, przysługuje mu - w myśl powołanego przepisu - przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia (roszczenie o zachowek). Stąd jednoznaczny wniosek, że o powstaniu na rzecz uprawnionego do zachowku roszczenia przeciwko spadkobiercy o pokrycie lub uzupełnienie w pieniądzu zachowku rozstrzyga tylko to, czy otrzymał on w całości należny mu zachowek w postaci powołania do spadku, zapisu lub uczynionej przez spadkodawcę na jego rzecz darowizny. Jeżeli otrzymał, roszczenie o zachowek nie przysługuje mu, jeśli natomiast nie otrzymał, przysługuje mu roszczenie o zachowek.

Wezwanie do zapłaty zachowku

Wymóg doręczenia dłużnikowi w sprawie o zachowek pisemnego wezwania do zapłaty nakazuje postawić pytanie o kilka kwestii z tym związanych. Chodzi przede wszystkim o treść tego wezwania. Brak ustawowego sprecyzowania wymagań dotyczących treści wezwania do zapłaty zachowku skutkuje różną praktyką.

Kodeks postępowania cywilnego dla wezwania do zapłaty zachowku zastrzega wyłącznie formę pisemną. Inna forma złożenia takiego oświadczenia woli w świetle powołanego przepisu jest zatem niedopuszczalna. Zachowanie pisemnej formy wezwania do zapłaty, a więc pisma zaopatrzonego w podpis wierzyciela, niewątpliwie spełnia cele dowodowe. Jednak powód ma przedłożyć dowód doręczenia wezwania, a nie samo wezwanie. Stąd istotniejsze jest w jaki sposób wykaże, że doręczenie tego oświadczenia nastąpiło.

Obecnie środki porozumiewania się na odległość są w powszechnym użyciu. Znaczna część dłużników komunikuje się za pomocą środków komunikacji elektronicznej. Powinno dopuszczać się możliwość wykazania doręczenia wezwania do zapłaty za pośrednictwem takiego środka komunikacji, gdy fakt doręczenia wezwania nie budzi wątpliwości. Dopuszczalność składania oświadczeń (woli i wiedzy) w takiej postaci wynika z art. 60 KC. Wymaganie zatem obecnie pisemnego dowodu doręczenia wezwania jest nazbyt rygorystyczne. Poza tym doręczenie elektroniczne pozwala, po sporządzeniu jego wydruku, na zapoznanie się z treścią wezwania do zapłaty i stwierdzenia, czy spełnia ono wskazane powyżej wymogi, gdyż obecna regulacja zadowala się wyłącznie dowodem doręczenia takiego wezwania bez znajomości jego treści (bez względu na praktykę banków składających nieraz wraz z pozwem także kopię wezwania, jakie miało zostać doręczone).

Ponieważ sąd może zapoznać się z treścią wezwania do zapłaty otrzymanym osobiście przez pozwanego (i dokonywać jego weryfikacji) dopiero po wniesieniu zarzutów, gdy strona pozwana złoży ten dokument, to po tym fakcie może dojść do stwierdzenia, że nie spełniało one wymogów prawidłowo sporządzonego wezwania.

Należy pamiętać, że wezwanie do zapłaty zachowku nie przerywa przedawnienia. Roszczenia uprawnionego z tytułu zachowku oraz roszczenia spadkobierców o zmniejszenie zapisów zwykłych i poleceń przedawniają się z upływem lat pięciu od ogłoszenia testamentu. Z kolei roszczenie przeciwko osobie obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanych od spadkodawcy zapisu windykacyjnego lub darowizny przedawnia się z upływem lat pięciu od otwarcia spadku.

Wezwanie do zapłaty zachowku powinno zawierać co najmniej:

1. Osobę, która dochodzi zachowku
2. Osobę od której dochodzimy zachowku. Najczęściej będzie to spadkobierca testamentowy, ustawowy albo osoba, która otrzymała darowiznę od spadkodawcy
3. Darowizny spadkodawcy, których dokonał za życia
4. Spadek, który zostawił spadkodawca
5. Kwotę zachowku i sposobu jej obliczenia
6. Wskazanie terminu do jakiego mam być zapłacony zachowek pod rygorem skierowania sprawy do Sądu
7. Numer rachunku bankowego na który ma być zapłacony zachowek
8. Podpis

W przypadku jakichkolwiek pytań bądź wątpliwości, pozostajemy do Państwa dyspozycji. Prosimy przejść do zakładki kontakt.

Z wyrazami szacunku.

Dodaj komentarz