Śmierć spadkobiercy przed wszczęciem albo w trakcie trwania sprawy spadkowej

Śmierć spadkobiercy przed wszczęciem albo w trakcie trwania sprawy spadkowej

Zaistnienie w toku sprawy zdarzenia powodującego utratę przez uczestnika zdolności sądowej, do którego należy także śmierć osoby fizycznej, wywiera istotny wpływ na kontynowanie postępowania. Jeżeli do śmierci uczestnika dojdzie w sprawie spadkowej, której przedmiotem są prawa majątkowe, to postępowanie podlega zawieszeniu z urzędu, a dalsze jego prowadzenie nastąpi po zgłoszeniu się następców prawnych i podjęciu postępowania z ich udziałem. Czyli, jeżeli potencjalny spadkobierca zmarł przed wszczęciem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku albo w toku tego postępowania, do udziału w sprawie należy wezwać osoby mogące być jego ewentualnymi spadkobiercami. Podyktowane jest to koniecznością stworzenia następcom prawnym zmarłej strony możliwości wstąpienia do procesu i podjęcia działań mających na celu obronę ich interesów.

W postępowaniu dotyczącym stwierdzenia nabycia spadku zakresem kognicji sądu spadku jest, zgodnie z art. 1025 § 1 KC, art. 670 i art. 677 KPC, ustalenie kręgu spadkobierców zmarłego i stwierdzenie, że nabyli oni prawa do spadku, co nastąpiło już w chwili jego otwarcia, stosownie do art. 924 i art. 925 KC. Wobec tego stwierdzenie to, będące deklaratoryjnym orzeczeniem, dotyczy osób, które nabyły spadek w chwili jego otwarcia, choćby zmarli w późniejszym czasie. Sąd spadku nie jest związany żądaniem zgłoszonym przez wnioskodawcę, czy też uczestników postępowania, spoczywa na nim obowiązek stwierdzenia nabycia spadku przez osoby, które według obiektywnych ustaleń postępowania są spadkobiercami.

Zgodnie z art. 174 § 1 pkt 1 i § 2 zdanie pierwsze KPC, sąd zawiesza z urzędu postępowanie w razie śmierci strony i zawieszenie to ma skutek od chwili zdarzenia, które je spowodowało. Jednocześnie, stosownie do art. 174 § 2 zdanie drugie KPC, sąd z urzędu uchyla orzeczenie wydane po nastąpieniu tego zdarzenia, chyba że nastąpiło ono po zamknięciu rozprawy. Uregulowania te, z mocy odesłania z art. 391 § 1 KPC, mają zastosowanie także w postępowaniu przed sądem drugiej instancji, w odniesieniu do postanowień co do istoty sprawy, które nie stały się prawomocne. Uzyskanie przez orzeczenie cechy prawomocności kończy postępowanie w sprawie. Stwierdzenie wówczas, że przesłanki objęte art. 174 § 2 pkt 1 KPC istniały przed prawomocnym zakończeniem postępowania, ale nie zostały zauważone, nie upoważnia sądu do wzruszenia prawomocnego orzeczenia. Mogłoby wówczas dojść do skorzystania przez uczestników z nadzwyczajnych środków zaskarżenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 września 2016 r., III CZ 32/16). Kontynuowanie postępowania pomimo utraty przez uczestnika zdolności sądowej prowadzi do nieważności postępowania, przewidzianej w art. 379 pkt 2 KPC.

W niektórych przypadkach zawieszenie postępowania spadkowego może być zbyteczne, jeżeli następcy prawni zmarłego uczestnika sami byli w chwili jego śmierci uczestnikami tego postępowania (np. jeżeli umiera zstępny spadkodawcy nieposiadający własnych zstępnych). Tym niemniej w pozostałych przypadkach następcy prawni zmarłego uczestnika postępowania będą zazwyczaj osobami zainteresowanymi w sprawie przez fakt śmierci ich poprzednika prawnego, a więc powinni brać w niej udział, niezależnie od tego, czy będą następnie wymienieni w sentencji postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, jako spadkobiercy lub osoby uprawnione z tytułu zapisu windykacyjnego.

W przypadku jakichkolwiek pytań bądź wątpliwości, pozostajemy do Państwa dyspozycji. Prosimy przejść do zakładki kontakt.

Z wyrazami szacunku.

Dodaj komentarz