Zachowek za pominięcie córki lub syna w testamencie

Zachowek za pominięcie córki lub syna w testamencie

Zgodnie z art. 991 § 1 KC. zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni - dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach - połowa wartości tego udziału (zachowek). Wedle art. 991 § 2 KC. jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.

Zgodnie z art. 993 KC. przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów zwykłych i poleceń, natomiast dolicza się do spadku, stosownie do przepisów poniższych, darowizny oraz zapisy windykacyjne dokonane przez spadkodawcę.

Jak wskazuje się w doktrynie polski Kodeks cywilny realizuje ochronę najbliższych osób rodziny zmarłego przede wszystkim przez zachowek. Zachowek to określona wartość, którą najbliższe osoby powinny otrzymać od spadkodawcy w postaci darowizny, powołania do spadku lub zapisu (zwykłego lub windykacyjnego). Prawo do zachowku przysługuje zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, ale jedynie wtedy, gdy in concreto byliby powołani do spadku z ustawy, a zatem są najbliższymi dziedzicami ustawowymi. Prawo do zachowku powstaje ex lege z chwilą otwarcia spadku i przysługuje zarówno w wypadku dziedziczenia testamentowego, jak i ustawowego. Ten ostatni wypadek wejdzie w grę wtedy, gdy z uwagi na istnienie darowizn doliczanych do spadku, odziedziczony udział nie pokrywa zachowku uprawnionego (zob. K. Osajda (red.), P. Księżak, Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa 2018, Legalis).

Szczegółowe ustalenie wysokości zachowku składa się z kilku etapów. Po pierwsze, należy określić ułamek stanowiący podstawę do obliczania zachowku. Po drugie, ustala się tzw. substrat zachowku, na który składa się stan czysty spadku wraz z doliczonymi darowiznami. Po trzecie, mnoży się substrat zachowku przez ułamek, który wyraża udział stanowiący podstawę do obliczenia zachowku. Wynik mnożenia stanowi zachowek. Dodatkowo, w celu ustalenia wielkości roszczenia o świadczenie pieniężne potrzebne do uzupełnienia zachowku, odejmuje się od zachowku wielkość określonych korzyści uzyskanych przez uprawnionego (lub jego wstępnych).

Podstawą ustalenia zachowku jest udział spadkowy, który by przypadł uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym. Chodzi tutaj o udział określony na podstawie przepisów art. 931 i n. KC., jednakże z modyfikacją wynikającą z art. 992 KC. Udział ten należy pomnożyć przez 1/2 lub 2/3.

Przykład sprawy sądowej

J. L. M. (1) zmarła 2 lutego 2012 r. jako wdowa. J. L. M. (1) pozostawiła jedynego syna – powoda P. M. Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 16 lutego 2016 r., wydanym w sprawie o sygn. akt (...)stwierdził, że spadek po J. L. T. M. nabył w całości, na podstawie testamentu notarialnego sporządzonego w dniu 30 maj 2007 r. rep. A numer (...), M. P..

Ułamek stanowiący podstawę do obliczenia zachowku w niniejszej sprawie to 1/2, ponieważ w sprawie bezsporne jest, że nie zachodzą przesłanki o których mowa w art. 991 § 1 KC. uprawniające do przyjęcia zwiększonego ułamka tj. 2/3. Substrat zachowku stanowi kwota 236.818 zł. Na podaną wartość składa się wartość rynkowa prawa własności nieruchomości lokalowej położonej w P. przy ul. (...) objętej księgą wieczystą nr (...) według stanu na dzień 16 lutego 2016 r. oraz cen aktualnych z chwili ustalania zachowku (sporządzenia opinii biegłego w sprawie). Wartość rynkowa prawa własności nieruchomości lokalowej położonej w P. przy ul. (...) objętej księgą wieczystą nr (...) według stanu na dzień 16 lutego 2016 r. oraz cen aktualnych z chwili ustalania zachowku wynosi 236.818 zł. Powód otrzymał od pozwanego M. P. w ramach spłaty zachowku kwotę 75.000 zł, a następnie 15.000 zł.

Powód był jedynym zstępnym J. L. T. M., a więc na podstawie dziedziczenia ustawowego nabyłby cały spadek. Mnożąc ustaloną wartość spadku (236.818 zł) przez ułamek ½ otrzymujemy zachowek przysługujący powodowi w wysokości 118.409 zł. Następnie odejmując od tak ustalonego zachowku kwotę otrzymanych przez powoda wpłat tytułem zachowku – w łącznej kwocie 90.000 zł otrzymujemy należną powodowi ostatecznie wartość pozostałej części, należnego powodowi od pozwanego zachowku w kwocie 28.409 zł. Sąd uwzględnił zatem żądanie główne co do kwoty 28.409 zł w stosunku do pozwanego M. P. wraz z odsetkami należnymi od dnia wyrokowania, tj. od dnia 6 marca 2020 r.

Sąd nie dał wiary twierdzeniom pozwanego w zakresie poniesionych długów i ciężarów, które pozwany wskazał jako poniesione na rzecz spadkodawczyni J. L. T. M. w łącznej kwocie 65.000 zł. Wskazane długi i ciężary nie zostały udowodnione żadnymi dowodami. Z treści decyzji Dyrektora I. Administracji Skarbowej w P. z dnia 6 kwietnia 2018 r. wynika jedynie, że Dyrektor I. Administracji Skarbowej w P. przyjmując wartość 4.150 zł za m2 oraz ustalając podstawę opodatkowania kierował się oświadczeniem Strony, które nie zostało potwierdzone żadnymi dowodami.

Jednocześnie Sąd Okręgowy podzielił stanowisko prezentowane w doktrynie i orzecznictwie zgodnie z którym odsetki ustawowe w przypadku roszczeń o zachowek naliczane mogą być jedynie od daty, kiedy ustalona została w sposób jednoznaczny wartość zachowku. Data bowiem od której zasądzane są odsetki, powinna być skorelowana z datą, na którą ustalono wartość składników majątku spadkowego. Jeżeli składniki te były wyceniane według stanu z dnia otwarcia spadku i aktualnych cen, to zasądzanie odsetek od daty wniesienia pozwu nie znajduje uzasadnienia (…) (por. Kidyba A. (red.), Niezbecka E., Kodeks cywilny. Komentarz. Tom IV. Spadki, wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 6.11.2012 r., sygn. akt I ACa 1105/12, wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 2.03.2012 r., sygn. akt I ACa 110/12). Wyrok Sądu Okręgowego w Poznaniu - XII Wydział Cywilny z dnia 5 marca 2020 r. XII C 152/19

W przypadku jakichkolwiek pytań bądź wątpliwości, pozostajemy do Państwa dyspozycji. Prosimy przejść do zakładki kontakt.

Z wyrazami szacunku.

Dodaj komentarz